به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایرنا، روز جهانی آب ۲۰۲۶ با شعار «آب و جنسیت» تأکیدی است بر نقش پررنگ زنان در تأمین و مدیریت منابع آب، کارشناسان میگویند در حالی که مسئولیت اصلی مصرف و آموزش خانوادهها بر دوش بانوان است، فرهنگسازی کافی در این زمینه شکل نگرفته و حضور زنان در سطوح مدیریتی منابع آب بسیار محدود است در حالیکه ارتقای مشارکت زنان میتواند به کاهش فشارهای اجتماعی، بهبود مدیریت آب و حرکت به سوی عدالت در دسترسی به این منبع حیاتی کمک کند.
آب، تنها یک واژه نیست، نبض تپنده زندگی است، هر قطرهاش روایتگر امید، بقا و فردایی روشنتر است، اما در گوشههایی از همین جهان، هنوز صدای قدمهای خسته زنانی شنیده میشود که کیلومترها راه میپیمایند تا دبهای آب برای خانوادهشان فراهم کنند، دخترانی که به جای نشستن پشت نیمکت مدرسه، در صفهای طولانی آب میایستند، برای بسیاری از آنان، آب نه یک امکان بدیهی، بلکه رویایی روزمره است.
روز جهانی آب ۲۰۲۶ با انتخاب موضوع آب و جنسیت ما را به تأملی عمیقتر به این پرسش فرا میخواند که چگونه دسترسی نابرابر به آب، سرنوشتها را متفاوت رقم میزند و چگونه جاری شدن آب میتواند بذر برابری را در دل جوامع بکارد، وقتی آب در دسترس باشد، فرصت رشد، آموزش، سلامت و مشارکت نیز جاری میشود و آنجا که عدالت در دسترسی به آب برقرار شود، امید به آیندهای برابر جوانه میزند.
امسال سخن از آب، سخن از انسانیت است، از کرامت، از عدالت و از جهانی که در آن هیچ دختری به دلیل نبود آب از رؤیاهایش باز نماند بنابراین می توانیم بر شعار امسال تامل عمیق تری داشته باشیم.
آب فقط یک منبع طبیعی نیست، بلکه سرچشمه زندگی، سلامت و کرامت انسانی است، اما واقعیت این است که در بسیاری از نقاط جهان، مسئولیت تأمین آب بر دوش زنان و دختران است، آنها هر روز مسافتهای طولانی را برای آوردن آب طی میکنند، زمانی که میتوانست صرف آموزش، رشد فردی و پیشرفت جامعه شود.
بنابراین شعار آب و جنسیت ما را به عدالت دعوت میکند، به اینکه دسترسی به آب سالم و خدمات بهداشتی باید برای همه، بدون تبعیض، فراهم باشد، همچنین یادآور میشود که زنان باید در تصمیمگیریها و مدیریت منابع آب نقش فعال و برابر داشته باشند، زیرا تجربه و نقش آنها در زندگی روزمره، سرمایهای ارزشمند برای توسعه پایدار است.
در واقع دنیا با این شعار به این نکته تاکید دارد که بیایید متعهد شویم که برای دسترسی عادلانه به آب، کاهش نابرابریها و ساختن آیندهای سالمتر برای همه تلاش کنیم چون دسترسی عادلانه به آب همراه با مشارکت برابر زنان و مردان در مدیریت آب، با جامعه سالمتر و عادلانهتر همراه است.
تحقیقات نشان داده است که مشارکت فعال زنان در مدیریت منابع آب، به بهبود بهرهوری، نگهداری بهتر زیرساختها و تصمیمگیریهای پایدارتر منجر میشود، حضور زنان در شوراهای محلی آب، سازمانهای مردمنهاد و نهادهای سیاستگذار میتواند دیدگاههای جامعتری را وارد فرآیند برنامهریزی کند، بنابراین انتخاب موضوع «آب و جنسیت» برای روز جهانی آب ۲۰۲۶، یادآور این واقعیت است که بحران آب تنها یک مسئله زیستمحیطی نیست، بلکه موضوعی اجتماعی، اقتصادی و انسانی است. بدون توجه به عدالت جنسیتی، دستیابی به توسعه پایدار و مدیریت مؤثر منابع آب امکانپذیر نخواهد بود.
تحقق برابری در دسترسی به آب، گامی اساسی در مسیر ساختن جهانی عادلانهتر و پایدارتر است، جهانی که در آن آب نهتنها سرچشمه زندگی، بلکه زمینهساز رشد و برابری برای همه باشد.
کارشناسان معتقدند بیشترین مشکلات منابع آب ایران مدیریتی است تا صرفاً مصرف پایین آب، غالباً بانوان در خانهها مسئول مصرف و آموزش خانوادگی هستند اما اطلاعرسانی و فرهنگسازی در این سطح برای مدیریت منابع آب رواج ندارد، در ایران، زنان در سطوح مدیریتی منابع آب (در میانه یا بالا) حضور کمرنگی داشتهاند مدیران میانی یا اجرایی غالباً مردان هستند و تنها موارد معدود حضور زنان در معاونتهای استانی یا شرکتهای آب مشاهده میشود.
روز جهانی آب در کشور ما به درستی مورد توجه قرار نگرفته و فرهنگسازی نشده است، وزارت نیرو به عنوان متولی مدیریت منابع آب باید تبلیغات و آگاهیرسانی بیشتری انجام دهد تا توجه مردم به مسائل آب افزایش یابد.
تورج فتحی کارشناس آب دراین باره به خبرنگار ایرنا گفت: موضوع روز جهانی آب در کشور آنگونه که باید مورد توجه قرار نگرفته است، وزارت نیرو به عنوان متولی و مسئول مدیریت منابع آب و فرهنگسازی در این حوزه، میتواند در زمینه تبلیغات، آگاهیرسانی و برجستهسازی این مناسبت اقدامات گستردهتری انجام دهد تا توجه عمومی به مسائل و مشکلات منابع آب جلب شود.
وی افزود: بر اساس این دیدگاه، مهمترین چالشهای کشور در حوضه منابع آب بیش از آنکه به رفتار شهروندان مربوط باشد، به مسائل مدیریتی بازمیگردد، در عین حال تأکید میشود که در ایران، به لحاظ فرهنگی، مدیریت منازل و خانوادهها عمدتاً بر عهده بانوان است از این رو نقش آنان در فرهنگسازی مصرف آب اهمیت ویژهای دارد، با این حال، اطلاعرسانی و فرهنگسازی مؤثر در این زمینه در کشور بهدرستی شکل نگرفته است.
وی ادامه داد: در حال حاضر آنچه بیشتر از شهروندان مطالبه میشود، صرفهجویی در مصرف آب است، هرچند کاهش مصرف اقدامی مثبت و ضروری است، اما سهم مصرف آب در منازل در مقایسه با کل منابع مصرف کشور چندان بالا نیست، طبق آمارهای موجود، بخش عمده آب در کشور در بخش کشاورزی مصرف میشود و همین الگو در بسیاری از حوضههای آبریز نیز تکرار میشود.
فتحی به نقش زنان در حوزه مدیریت منابع آب اشاره کرد و گفت: در مدت ۳۰ سال اخیر در شرکتهای آب منطقهای، شرکتهای آب و فاضلاب و مجموعه مدیریت منابع آب کشور، تعداد مدیران زن در سطوح میانی و بالاتر بسیار محدود بوده است، بهگونهای که تنها چند مورد محدود از حضور زنان در مدیریتهای میانی گزارش شده است.
وی افزود: این موضوع تنها به وزارت نیرو محدود نمیشود و در سایر دستگاههای مرتبط مانند وزارت جهاد کشاورزی نیز میزان مشارکت زنان در مدیریتهای کلان حوزه آب محل پرسش است، هرچند درباره ظرفیتهای بالقوه زنان برای پذیرش مسئولیتهای مدیریتی دیدگاههای مختلفی مطرح است، اما بسیاری معتقدند امکان حضور برابر و مشارکت همپای زنان و مردان در سطوح مدیریتی وجود دارد.
این کارشناس آب اظهار کرد: در بخش اجتماعی نیز تأکید میشود که با توجه به نقش پررنگ زنان در خانواده، آموزش نسلهای آینده درباره مصرف صحیح آب، جلوگیری از آلودگی منابع آبی، استفاده مجدد و مدیریت بهینه آب میتواند از درون خانواده آغاز شود، با این حال، این روند آموزشی و فرهنگی بهصورت نظاممند در کشور شکل نگرفته است.
وی گفت: شعار امسال روز جهانی آب با محوریت «جنسیت» نیز نشاندهنده آن است که در سطح جهانی، موضوع نقش زنان در مدیریت و حکمرانی آب مورد توجه قرار گرفته و بسیاری بر این باورند که واگذاری مسئولیت و اعتبار بیشتر به زنان در این حوزه میتواند راهگشا و دارای آثار مثبت باشد.
فتحی تصریح کرد: در حال حاضر، بخش قابل توجهی از سوابق مدیران حوزه آب در کشور مبتنی بر اجرای پروژههای سدسازی است و این موضوع بخش مهمی از رزومه مدیریتی آنان را تشکیل میدهد، در حالیکه بهرهگیری از رویکردهای مدیریتی متنوعتر از جمله استفاده از ظرفیت زنان در سطوح مختلف تصمیمگیری، میتواند به ایجاد تغییرات مثبت در سیاستگذاریها و مدیریت منابع آب منجر شود.
وی گفت: در مجموع، انتخاب شعار مرتبط با جنسیت برای روز جهانی آب نشان میدهد که این موضوع در سطح بینالمللی به عنوان مسئلهای مغفول مانده مطرح شده است؛ موضوعی که نه تنها در ایران، بلکه در بسیاری از کشورهای دیگر نیز نیازمند توجه و بازنگری جدی است.
این کارشناس آب ادامه داد: در کشورهای توسعهیافته تفاوت چندانی میان زنان و مردان در مشاغل دولتی مشاهده نمیشود، در این کشورها، دولتها و سیاستگذاریها به گونهای است که جنسیت افراد تأثیری بر تصدی پستهای دولتی ندارد، هرچند ممکن است در برخی کشورها مانند کانادا، آلمان یا بریتانیا، تعداد پستهای دولتی تصادفاً بیشتر به مردان اختصاص یافته باشد، اما این موضوع ناشی از سیاستگذاری عمدی نیست و بیشتر به شرایط و قوانین جاری کشورها بر میگردد.
وی افزود: در این کشورها، مشاغل دولتی برای زنان و مردان بهطور برابر در دسترس است و هیچ محدودیت جنسیتی مشخصی وجود ندارد، اما در کشورهای در حال توسعه از جمله ایران، تفاوتها بسیار محسوس و معنادار است، جامعه جهانی در این زمینه، به ویژه در کشورهای آفریقایی، همواره شاهد این است که مسئولیت تأمین آب عمدتاً بر عهده زنان است و این امر آنان را در معرض آسیبهای فرهنگی و اجتماعی قرار میدهد.
فتحی اظهار کرد: در مناطقی که جزو کمربند خشک جهان محسوب میشوند، تأمین آب آشامیدنی و مصارف روزانه شهروندان، به ویژه در جوامع روستایی و یا مناطقی با ساختار قبیلهای، عمدتاً بر عهده زنان است، در این شرایط، زنان مجبورند مسافتهای طولانی را برای آوردن آب طی کنند و این مسئولیت فرهنگی و اجتماعی، بار سنگینی بر دوش آنان است.
وی گفت: با وجود تفاوتهای فرهنگی و اجتماعی، در ایران نیز با توجه به قرارگیری در مناطق خشک جهان و شرایط جمعیتی کشور، مدیریت منابع آب و فرهنگسازی مصرف صحیح آب اهمیت بالایی دارد، بنابراین ارتقای مشارکت زنان در این حوزه میتواند به کاهش فشارهای اجتماعی و بهبود مدیریت منابع آب کمک کند و همسو با شعار امسال روز جهانی آب، بر نقش زنان در مدیریت آب تأکید دارد.
کارشناسان حوزه منابع آب تأکید کرد: آگاهیبخشی و آموزش درباره مصرف و تأمین آب مورد نیاز روزانه خانواده و شهروندان باید بیش از پیش به زنان ارائه شود، هدف از این اقدامات، توانمندسازی بانوان برای انتقال آموزشهای صحیح به کودکان در خانواده است.
وی گفت: وزارت نیرو و سازمان محیط زیست هر دو در این زمینه نقش مهمی دارند و با توجه به اعتبارات موجود، میتوانند اقدامات مؤثرتری در حوزه اطلاعرسانی و فرهنگسازی انجام دهند، با این حال، تاکنون این موضوع بهصورت جدی پیگیری نشده و نقش فرهنگسازی در کاهش مصرف آب هنوز به اندازه کافی مورد توجه قرار نگرفته است.
فتحی معتقد است؛ در صورت اجرای آموزشهای هدفمند و اطلاعرسانی گسترده به زنان در مناطق مختلف کشور، میتوان انتظار داشت که کاهش مصرف آب بهصورت معناداری اتفاق بیفتد، با این حال، هنوز مدیران برخی دستگاهها و مسئولان اجرایی، باور و درک کافی نسبت به اهمیت این موضوع در راستای مدیریت منابع آب کشور ندارند و فاصله زیادی با استانداردهای جهانی در این زمینه وجود دارد.
نظر شما