به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایسنا،علوم آزمایشگاهی به‌عنوان چراغ راهنمای پزشکی مدرن، نقشی نامرئی اما بسیار تعیین‌کننده در حفظ سلامت و نجات جان انسان‌ها دارد. این شاخه از علوم پزشکی با بهره‌گیری از اصول شیمی، زیست‌شناسی و فیزیک، به بررسی دقیق و آنالیز نمونه‌های بیولوژیک بدن می‌پردازد تا پزشکان بتوانند فراتر از علائم ظاهری، ریشه اصلی بیماری‌ها را کشف کنند. در واقع، بدون داده‌های قطعی و تخصصی این حوزه که امروزه بیش از ۸۰ درصد مبنای تصمیم‌گیری‌های درمانی را تشکیل می‌دهند، پزشکی بالینی بیشتر به حدس و گمان محدود می‌شد تا یک علم دقیق و مبتنی بر شواهد.

در این میان، علم ایمونولوژی(ایمنی‌شناسی) یکی از شگفت‌انگیزترین و پیچیده‌ترین ارکان علوم تشخیصی به شمار می‌رود که تمرکز اصلی آن بر شناخت سیستم دفاعی بدن است. این دانش بررسی می‌کند که ارتش درونی ما چگونه عوامل بیگانه و مخرب مانند ویروس‌ها، باکتری‌ها و حتی سلول‌های سرطانی را شناسایی کرده و با آن‌ها مبارزه می‌کند. درک مکانیسم‌های ایمونولوژیک نه‌تنها کلید درک اختلالاتی مانند آلرژی‌ها، نقص‌های ایمنی و بیماری‌های خودایمنی است، بلکه پایه و اساس طراحی واکسن‌ها و روش‌های درمانی نوینی است که تحولی عظیم در کنترل بیماری‌های صعب‌العلاج ایجاد کرده‌اند.

نفیسه اسمعیل در تبیین نقش خطیر بخش ایمونولوژی در پازل بزرگ تشخیص بیماری‌ها و مسئولیت‌های این بخش در قبال بیماران اظهار کرد: یک آزمایشگاه تشخیص طبی از بخش‌های متعددی با تخصص‌های گوناگون تشکیل شده است. دانش ایمونولوژی در تشخیص بسیاری از بیماری‌های عفونی و ارزیابی مکانیسم‌های درونی بدن، از جمله سیستم‌های غدد درون‌ریز و اندازه‌گیری سطح هورمون‌های مختلف اعم از هورمون‌های جنسی و تیروئید، نقشی یاری‌رسان و کلیدی ایفا می‌کند.

وی افزود: بخش عمده‌ای از آزمایش‌ها که با عنوان تست‌های سرولوژی شناخته می‌شوند، نظیر آزمایش‌های تشخیص آرتریت روماتوئید و بیماری‌های عفونی مانند تب مالت، اساساً بر پایه دانش ایمنی‌شناسی استوار هستند. افزون بر این، آزمایش‌های تخصصی‌تری نظیر «ایمونوفلورسانس»(با بهره‌گیری از میکروسکوپ و تکنیک‌های فلورسنت) و «ایمونوهیستوشیمی»(بر روی نمونه‌های بافتی برای تشخیص سرطان‌ها یا بیماری‌های عفونی) نیز با واسطه و اساس تکنیک‌های رشته ما انجام می‌پذیرند.

این متخصص ایمنی‌شناسی «فلوسایتومتری» را از دیگر روش‌های پیشرفته این حوزه برشمرد و بیان کرد: دامنه کاربرد فلوسایتومتری بسیار گسترده است و در تشخیص بیماری‌های متنوعی نظیر سرطان‌ها، عفونت‌ها، التهابات و بیماری‌های خودایمن(اتوایمیون) مورد استفاده قرار می‌گیرد. در مجموع، بخش‌های ایمونوفلورسانس، ایمونوهیستوشیمی و فلوسایتومتری از ارکان اساسی یک آزمایشگاه تشخیص طبی به‌شمار می‌روند.

تأثیر هوش مصنوعی و تجهیزات نوین بر ارتقای دقت تشخیص

اسمعیل در خصوص تأثیر پیشرفت‌های فناورانه بر کاهش خطاهای تشخیصی تصریح کرد: بی‌شک هرچه فناوری دستگاه‌های تشخیصی ارتقا یابد، دقت کار ما نیز مضاعف خواهد شد. به‌عنوان نمونه، دستگاه‌های ابتدایی فلوسایتومتری تنها قادر به شناسایی سه تا چهار مارکر بر سطح سلول‌ها بودند که این امر محدودیت‌هایی را در تشخیص ایجاد می‌کرد، اما امروزه دستگاه‌های جدیدتری وارد بازار شده‌اند و در دسترس قرار دارند که می‌توانند بیش از ۱۴ مولکول یا مارکر را شناسایی کنند. این پیشرفت، دست ما را برای بررسی طیف وسیع‌تری از بیماری‌ها بازتر کرده است.

وی ادامه داد: در تکنیک‌های ایمونوفلورسانس و ایمونوهیستوشیمی نیز، بهره‌گیری از ابزارهای هوش مصنوعی و تکنولوژی‌های روزآمد، کمک شایانی به تشخیص‌های دقیق‌تر و منسجم‌تر می‌کند. هدف آزمایشگاه‌های تشخیص طبی، نزدیک شدن به این فناوری‌های نوین و استفاده بهینه از دستاوردهای هوش مصنوعی برای بهبود نتایج است.

تشخیص بیماری‌های پیچیده، نیازمند پیوند آزمایشگاه و بالینی

عضو هیئت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان در پاسخ به پرسشی پیرامون چالش‌های مواجهه با اختلالات پیچیده سیستم ایمنی و بیماری‌های التهابی، بر لزوم ارتباط تنگاتنگ میان آزمایشگاه و تیم پزشکان بالینی تأکید کرد و گفت: در بیماری‌های پیچیده‌ای که رسیدن به تشخیص قطعی در آن‌ها دشوار است، ابزارهای آزمایشگاهی تنها بخشی از مسیر را هموار می‌کنند و بخش مهم دیگر، بر عهده تیم بالینی و بهره‌گیری از سایر ابزارهای تشخیصی نظیر ام‌آرآی(MRI)، سی‌تی‌اسکن و سونوگرافی است.

اسمعیل خاطرنشان کرد: این ادعا که یک ایمونولوژیست بتواند صرفاً با انجام یک آزمایش، وجود چنین بیماری‌های پیچیده‌ای را به‌طور قطعی تأیید کند، در بسیاری از موارد ادعایی نادرست است. هرچه ارتباط متخصصان آزمایشگاه با اساتید بالینی بیشتر باشد و پزشکان براساس تلفیق گزارش‌های آزمایشگاهی با یافته‌های بالینی خود به نتیجه برسند، قطعاً تشخیص نهایی بسیار دقیق‌تر خواهد بود.

دعوت از نخبگان جوان برای ورود به عرصه تولید کیت‌های تشخیصی

وی در پایان به مناسبت روز علوم آزمایشگاهی، در پیامی خطاب به دانشجویان و پژوهشگران جوانی که قصد ورود به بخش ایمنی‌شناسی را دارند، اظهار کرد: رشته ایمونولوژی یکی از پویاترین بخش‌های آزمایشگاه است و روزبه‌روز بر گستره روش‌های آن افزوده می‌شود. پیشنهاد من به دانشجویان این است که افق دید خود را صرفاً به انجام آزمایش به‌عنوان یک کارشناس محدود نکنند، بلکه به حوزه فناوری در ایمونولوژی نیز بیندیشند.

متخصص ایمونولوژی با اشاره به نیاز مبرم کشور به تولید کیت‌های تشخیص آزمایشگاهی افزود: در حال حاضر بخش قابل‌توجهی از این کیت‌ها در شرایطی سخت وارد کشور می‌شوند. بهترین اقدام این است که جوانان توانمندمان را که با رتبه‌های عالی در رشته علوم آزمایشگاهی پذیرفته شده‌اند، ترغیب کنیم تا به‌عنوان «فناور» وارد این عرصه شوند. تولید داخلی کیت‌های وارداتی، نه‌تنها کشور را به مرز خودکفایی می‌رساند و از خروج بودجه‌های کلان جلوگیری می‌کند، بلکه آینده‌ای درخشان و موفق را نیز برای این جوانان مستعد رقم خواهد زد.