به گزارش سلامت نیوز به نقل از اطلاعات، دریاچه ارومیه، این گنجینه آبی آذربایجان، تنها یک پدیده جغرافیایی نیست؛ بلکه نمادی از پیچیدگیهای اکولوژیک، چالشهای انسانی و البته امید به آیندهای پایدار است و به عنوان یکی از بزرگترین دریاچههای آب شور جهان ، در طول هزاران سال، شاهد تحولات شگرفی بوده که همزمان با تغییرات اقلیمی و دخالت های انسانی شکل گرفته است اما امروز این دریاچه در نقطهای حساس قرار گرفته است که سرنوشت آن نه تنها برای مردم غرب کشور، بلکه برای کل اکوسیستم منطقه اهمیت دارد .
طی ۳ دهه گذشته برداشت بیرویه منابع آب، تغییرات کاربری اراضی ، مدیریت ناکارآمد منابع آبی و کاهش بارش ها همگی در کاهش سطح آب و افزایش شوری دریاچه نقش داشتهاند که این وضعیت، نه تنها بر حیات پرندگان مهاجر و گونههای بومی تأثیر گذاشته، بلکه بر اقتصاد محلی، سلامت جامعه و حتی فرهنگ مردم منطقه نیز اثرات عمیقی داشته ؛
به این ترتیب خشکی دریاچه ارومیه همچنان به عنوان یک چالش ملی و جهانی شناخته میشود که نیازمند اقدامات فوری، هوشمندانه و هماهنگ است.
افزایش تراز دریاچه ارومیه
خوشبختانه از ابتدای امسال شاهد نشانههای امیدبخشی در وضعیت دریاچه ارومیه هستیم. به گفته مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه، افزایش بارشهای فصلی، مدیریت هوشمندانه سدها و اجرای پروژههای انتقال آب، منجر به بازگشت تدریجی سطح آب دریاچه شده است. اگرچه این روند هنوز به شرایط مطلوب گذشته نرسیده، اما گواه این است که با اراده جمعی و مدیریت علمی، میتوان بر بحرانهای زیستمحیطی غلبه کرد.
سعید عیسیپور می افزاید:
وسعت دریاچه ارومیه در ابتدای پاییز پارسال حدود ۴۰۰ کیلومتر مربع بود که در حال حاضر به ۳۰۰۰ کیلومتر مربع افزایش یافته است.
وی، با اشاره به این که رودخانههای نازلوچای، باراندوزچای، گادارچای، مهابادرود، زرینهرود و سیمینهرود، فعال و سیلابی هستند، تصریح میکند: رهاسازی آب از سدهای بوکان، مهاباد، کانیسیب و مهاباد ادامه دارد و در مجموع بین ۳۵۰تا ۴۰۰ مترمکعب بر ثانیه آب از رودخانههای حوضه به دریاچه وارد میشود.
«در پی وضعیت بحرانی دریاچه ارومیه ناشی از خشکسالیهای مداوم، برداشت بیرویه از آب رودخانهها، سدسازیهای گسترده و تغییرات اقلیمی، دولت ها طی سالهای گذشته برنامههایی نظیر مدیریت مصرف آب کشاورزی و لایروبی کانالها را با همکاری سازمانهای بینالمللی و جوامع محلی اجرا کردند، حال که با افزایش بارشهای جوی و مشاهده نشانههای مثبت از بهبود سطح آب مواجهیم، این سئوال مطرح میشود که سهم بارشهای اخیر و اقدامات مدیریتی در این بهبود چقدر بوده است؟
مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه، در پاسخ به این سوال میگوید: اقداماتی نظیر رهاسازی حقابه از سدها، مسیرگشایی و لایروبی کانالها و آبراههها، بهینهسازی مصرف آب کشاورزی، همگی بر پایه تفکر مدیریتی و استراتژیهای علمی استوارند که دولت با سرمایهگذاریهای کلان آنها را عملیاتی کرده است. بدون تردید مجموع این تلاشها همراه با افزایش بارشها نه تنها سطح آب دریاچه را افزایش داده، بلکه احیای پایدار آن را تضمین کرده است.
عیسیپور در پاسخ به سئوال دیگری مبنی بر این که آیا میتوان دلخوش به احیای دریاچه در شرایط فعلی باشیم،ادامه می دهد: اکنون حدود ۳.۵ میلیارد آب در دریاچه ارومیه وجود دارد که برای رسیدن به تراز اکولوژیک
۱۰ میلیارد مترمکعب آب نیاز داریم .
وی تصریح می کند: براساس پیشبینیها ادامه بارندگی در پاییز و زمستان سال جاری اتفاق خواهد افتاد، اگر بعد از بارشهای بهاری و گذر از فصل گرم سال، بتوانیم پیکره دریاچه ارومیه را با آب مناسبی حفظ کنیم و به بارش های پاییزی برسانیم در آن صورت می توان وضعیت بسیار بهتر از دریاچه ارومیه را با توجه به بارش های پاییزی، زمستانی و بهاری سال آبی آینده متصور بود و با اطمینان بگوییم که احیای دریاچه آغاز شده است.
توسعه بیرویه اراضی کشاورزی
از سوی دیگر، بخش کشاورزی در بحث احیای دریاچه ارومیه نقشی دوگانه و چالشبرانگیز دارد. توسعه بیرویه اراضی و روشهای ناکارآمد آبیاری، دغدغهای اساسی است که تعارض میان تولید غذا و احیای اکوسیستم را ایجاد کرده و نیازمند اصلاح الگوی کشت پایدار است، لذا چگونه میتوان توسعه کشاورزی را با احیای پایدار دریاچه همسو کرد؟
مدیر دفتر برنامهریزی و تلفیق ستاد احیای دریاچه ارومیه، در این باره با انتقاد از افزایش اراضی کشاورزی در آذربایجان غربی می گوید: اراضی کشاورزی در دهه ۷۰ حدود ۳۵۰ هزار هکتار بود در حالی که امروز به ۸۰۰ هزار هکتار رسیده است.
وی حقابه دریاچه ارومیه را سالانه حدود ۳.۴ میلیارد مترمکعب اعلام میکند و ادامه میدهد: در سال ۱۳۷۷، یعنی اوایل بروز و ظهور بحران خشکی دریاچه ارومیه، مصرف آب کشاورزی حدود یک میلیارد و ۷۰۰میلیون مترمکعب بود، اما امروز مصرف آب کشاورزی به حدود ۴میلیارد و ۷۰۰میلیون مترمکعب رسیده که این افزایش نزدیک به ۳میلیارد مترمکعبی، عملاً از سهم حقابه دریاچه ارومیه کسر شده است.
عیسیپور از کشاورزان و بهره برداران این بخش که در مسیر رودخانه ها قرار دارند، خواست که با توجه به ادامه بارندگی و عدم وجود ضرورت درخصوص برداشت از منابع آب سطحی، همکاری لازم را داشته باشند تا آب رودخانه ها به پیکره دریاچه ارومیه برسد،
وی ادامه می دهد: احیای دریاچه ارومیه بدون همکاری همه ذینفعان امکانپذیر نیست. این دریاچه در نهایت حقابه خود را از طبیعت بازپس میگیرد؛ بنابراین چه بهتر که این کار عقلانی و با مشارکتهای همگانی انجام تا از خسارتهای بزرگتر در آینده پیشگیری شود.
تدوین برنامه جامع ۴ ساله
رئیس سازمان جهادکشاورزی آذربایجان غربی هم ، ضمن تشریح برنامههای این برای احیای دریاچه ارومیه میگوید: در یک برنامه جامع ۴ ساله، سالانه ۱۵هزار هکتار اراضی کشاورزی حوضه آبریز به آبیاری نوین تجهیز می شود.
محمدرضا اصغری توضیح میدهد: برای اجرای این برنامه جامع ۱۵همت اعتبار نیاز است که در صورت اجرایی شدن ۱.۵میلیارد متر مکعب آب در این حوضه صرفه جویی می شود.
به گفته رئیس سازمان جهاد کشاورزی، در زمینه اجرای طرح های کشاورزی در خصوص احیای دریاچه ارومیه ۵ طرح نیمه تمام وجود دارد که تکمیل آنها نیازمند تخصیص اعتبار است.
اصغری با تاکید بر این که اجرای طرحهای نوین آبیاری نیمهتمام در استان نیازمند اعتباری بالغ بر ۲۶۰۰میلیارد تومان است، تصریح میکند: در صورت تخصیص اعتبار مورد نیاز
پیشبینی میشود با اجرای این طرح سالانه ۳۰۰میلیون متر مکعب در مصرف آب صرفهجویی شود.
اقدامات زیرساختی و افزایش ۸۱ درصدی بارشها
مدیرعامل آب منطقهای آذربایجان غربی هم میزان بارندگی در حوضه دریاچه ارومیه را ۴۱۲ میلیمتر اعلام میکند و میگوید: میزان بارشها نسبت به سال گذشته ۸۱ درصد و در دوره مشابه درازمدت ۳۵ درصد افزایش دارد که البته برای هدایت آب به دریاچه اقداماتی انجام شده است.
مجید رستگاری در توضیح این اقدامات با اشاره به لایروبی انهار، سردهنه ها و پایش مستمر انهار در راستای هدایت آب به سمت دریاچه ارومیه، میافزاید: تاکنون بیش از ۳ برابر نسبت به سال گذشته در این زمینه پایش صورت گرفته است و از ابتدای فروردین ماه تاکنون اندازه یک سال گذشته عملکرد داشته ایم.
به گفته وی، از ۲۰بهمن ماه سال گذشته تاکنون حداکثر دبی رهاسازی به سمت دریاچه ارومیه در حال انجام است و این روند تا مردادماه ادامه خواهد داشت.
استاندار آذربایجان غربی هم وضعیت فعلی دریاچه ارومیه را نتیجه اقداماتی نظیر انجام ۲۳نوبت عملیات بارورسازی ابرها، مسیرگشایی ورودیهای آب به دریاچه، لایروبی ورودیهای آب، تجهیز اراضی کشاورزی حوضه آبریز به آبیاری نوین اعلام می کند .
به گفته رضا رحمانی برای اجرای کامل برنامههای احیای دریاچه به ۸ همت اعتبار نیاز است.
استاندار آذربایجان غربی شرط اصلی احیای پایدار دریاچه ارومیه را مدیریت مصرف آب، بهویژه در بخش کشاورزی می داند و میگوید: تا زمانی که مصرف آب کشاورزی حداقل ۵۰درصد کاهش پیدا نکند، احیای دریاچه ارومیه دشوار خواهد بود.
رحمانی، فرهنگسازی و آموزش درحوزه مدیریت منابع آب را وظیفه همگانی می داند و بر نقش رسانهها، دانشگاهها و اساتید در ترویج الگوی صحیح کشت تاکید میکند.
سخن آخر
دریاچه ارومیه با عبور از تاریکترین روزهای خود،اکنون به مدد بارش ها و همچنین اقدامات زیرساختی نظیر هدایت صحیح آب و تامین حقابه ،به سمت روشنایی حرکت میکند که تراز آب، وسعت و جریان رودخانهها نیز گواهی بر این حقیقت است. اما این
پایان راه نیست، بلکه آغاز فصلی جدید است که در آن، چالشهای کشاورزی و نیاز به مدیریت هوشمندانه آب، همچنان پابرجاست.
تلاشهای دولت، سازمانهای مردمنهاد و جوامع محلی در احیای این اکوسیستم منحصربهفرد، نتایج ملموسی به همراه داشته است؛ از سدسازیهای هدفمند تا برنامههای کاهش مصرف آب در بخش کشاورزی. البته ادامه این مسیر نیازمند سرمایهگذاری در فناوریهای نوین آبیاری و آموزش کشاورزان است.
آینده دریاچه ارومیه، نه در آمار و ارقام، بلکه در تعهد ایرانیان به تغییر در برخی رفتار ها نهفته است. اگر امروز الگوی مصرف را اصلاح و با هوشمندی منابع را مدیریت کنیم، دریاچه ارومیه نه تنها زنده میماند، بلکه پیامی روشن برای نسلهای آینده خواهد بود و به نمادی از همزیستی انسان و طبیعت بدل
خواهد شد.
نظر شما