بیماران در امارات، عربستان، بریتانیا و بسیاری از کشورهای اروپایی در حالی که تنها با چند کلیک داروی خود را از داروخانههای مجاز سفارش میدهند و در منزل تحویل میگیرند، فروش آنلاین دارو در ایران همچنان میان بخشنامههای متناقض، اختلاف نهادهای تصمیمگیر و جدال میان بازیگران سنتی و دیجیتال سرگردان و دچار مناقشه است
به گزارش سلامت نیوز به نقل از سالمخبر این مناقشات و وضعیت برای بلاتکلیفی فروش آنلاین دارو این پرسش را مطرح میکند که چرا کشوری که زیرساخت نسخه الکترونیک و رهگیری دارو را در اختیار دارد، هنوز نتوانسته درباره یکی از بدیهیترین خدمات سلامت دیجیتال به اجماع برسد؟
جهان چگونه مسئله فروش آنلاین دارو را حل کرد؟
فروش اینترنتی دارو در بسیاری از کشورها دیگر یک موضوع جدید یا چالشبرانگیز نیست. طی دو دهه گذشته، دولتها به جای مقابله با فناوری، تلاش کردهاند آن را تحت چارچوبهای مشخص قانونی قرار دهند.
در اتحادیه اروپا، داروخانههای آنلاین تنها در صورت دریافت مجوز رسمی فعالیت میکنند و تمامی آنها موظف به استفاده از نشان واحد اروپایی هستند تا شهروندان بتوانند فروشگاههای قانونی را از سایتهای غیرمجاز تشخیص دهند. نسخه الکترونیک، احراز هویت بیمار و رهگیری زنجیره تأمین نیز بخش جداییناپذیر این نظام است.
استونی که یکی از پیشرفتهترین نظامهای سلامت دیجیتال جهان را در اختیار دارد، تقریباً تمام فرایند نسخهنویسی و تحویل دارو را به شکل الکترونیکی انجام میدهد. بیمار بدون حمل نسخه کاغذی، داروی خود را از هر داروخانه مجاز دریافت میکند و تمامی مراحل در سامانه ملی سلامت ثبت میشود.
در بریتانیا نیز داروخانههای آنلاین به بخشی از نظام سلامت تبدیل شدهاند. البته دولت این کشور با مشاهده برخی تخلفات، به جای توقف فعالیت پلتفرمها، مقررات سختگیرانهتری برای احراز هویت و بررسی سوابق پزشکی بیماران وضع کرد.
کشورهای خلیج فارس چه کردند؟
شاید تصور شود کشورهای منطقه خلیج فارس هنوز فاصله زیادی با اروپا دارند، اما واقعیت متفاوت است. امروز در امارات متحده عربی، سفارش آنلاین دارو و تحویل در منزل به یک خدمت عادی تبدیل شده است. بسیاری از زنجیرههای بزرگ داروخانهای از طریق اپلیکیشنهای سلامت به بیماران خدمات ارائه میکنند و نسخههای الکترونیک مستقیماً به شبکه دارویی متصل هستند.
در عربستان سعودی نیز فروش آنلاین دارو به رسمیت شناخته شده اما تحت نظارت کامل رگولاتور سلامت انجام میشود. پلتفرمها اجازه فروش مستقل ندارند و دارو باید از طریق داروخانههای دارای مجوز عرضه شود. نسخههای پزشکی به صورت الکترونیکی کنترل میشوند و سامانههای نظارتی امکان رهگیری فرایند را فراهم میکنند.
عمان و بحرین نیز چارچوبهای مشخصی برای عرضه آنلاین دارو تعریف کردهاند. حتی در کشورهایی که محدودیت بیشتری وجود دارد، فعالان بازار به خوبی میدانند چه اقدامی قانونی و چه اقدامی غیرقانونی است.
نکته مهم این است که در هیچیک از این کشورها بحث اصلی «بودن یا نبودن» فروش آنلاین دارو نیست؛ بلکه موضوع بر سر بهبود کیفیت نظارت و افزایش ایمنی این خدمات است.
ترکیه؛ تجربهای نزدیک به ایران
ترکیه نمونهای جالب برای مقایسه با ایران است. برخلاف برخی کشورها، فروش اینترنتی دارو در ترکیه آزاد نیست و قوانین سختگیرانهای در این زمینه وجود دارد.
اما تفاوت مهم در شفافیت سیاستگذاری است. قانون مشخص است، حدود فعالیتها روشن است و بازیگران مختلف بازار تکلیف خود را میدانند. به همین دلیل فروش آنلاین دارو به یک بحران دائمی میان نهادهای مختلف تبدیل نشده است.
در واقع ترکیه نشان داده حتی اگر کشوری تصمیم به محدودسازی فروش اینترنتی دارو داشته باشد، باز هم میتواند از طریق مقررات شفاف، از شکلگیری اختلافات فرسایشی جلوگیری کند.
ایران؛ زیرساخت هست، اجماع نیست
آنچه وضعیت ایران را متفاوت میکند، نبود فناوری یا زیرساخت نیست. ایران امروز دارای سامانه نسخه الکترونیک، زیرساختهای بیمهای، سامانه رهگیری دارو (TTAC) و شبکه گسترده داروخانههاست؛ ابزارهایی که بسیاری از کشورها برای راهاندازی خدمات آنلاین به آنها تکیه کردهاند.
با این حال، اختلاف دیدگاه میان نهادهای مختلف، نگرانیهای صنفی، ابهامهای حقوقی و صدور بخشنامههای متناقض باعث شده فروش آنلاین دارو به یکی از طولانیترین مناقشات حوزه سلامت کشور تبدیل شود.
در این میان، بیماران بیشترین هزینه را میپردازند. سالمندان، بیماران مزمن، افراد دارای محدودیت حرکتی و ساکنان مناطق دورافتاده همچنان از مزایای خدماتی که در بسیاری از کشورهای جهان به یک خدمت عادی تبدیل شده، محروم هستند.
مسئله اصلی فناوری نیست؛ تنظیمگری است
بررسی تجربه اروپا، بریتانیا، امارات، عربستان و حتی ترکیه یک پیام روشن دارد؛ کشورهای موفق چند اصل مشترک را اجرا کردهاند: اتصال فروش دارو به داروخانههای دارای مجوز، استفاده از نسخه الکترونیک، احراز هویت بیمار، رهگیری زنجیره تأمین و نظارت مستمر رگولاتور سلامت.
به بیان دیگر، جهان مسئله فروش آنلاین دارو را سالها پیش حل کرده است. اختلافها نه بر سر اصل موضوع، بلکه بر سر نحوه بهبود و توسعه آن است.
اما در ایران، پس از سالها بحث و مناقشه، هنوز پاسخ روشنی برای یک پرسش ساده وجود ندارد: آیا سیاستگذاران میخواهند فروش آنلاین دارو را قانونمند و قابل نظارت کنند یا همچنان این حوزه در میان اختلافات اداری، صنفی و نهادی معطل خواهد ماند؟
شاید مهمترین درس تجربه جهانی همین باشد؛ فناوری منتظر تصمیمگیریهای طولانی نمیماند و در نهایت کشورهایی موفق خواهند بود که به جای مقاومت در برابر تغییر، برای آن قواعد شفاف و قابل اجرا تدوین کنند.
نظر شما