به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایلنا، کاهش استقبال از دورههای تخصصی پزشکی در سالهای اخیر به یکی از دغدغههای نظام سلامت تبدیل شده است؛ موضوعی که در آمار خالی ماندن برخی ظرفیتهای دستیاری نیز بازتاب پیدا کرده است.
به گفته یک رزیدنت سال اول بیهوشی «در دوره پزشکی عمومی ما حدود ۴۰ نفر بودیم، اما فقط سه نفر وارد رزیدنتی شدیم. بقیه یا به مهاجرت فکر میکردند، یا مسیرهای دیگری را برای ادامه فعالیت حرفهای خود انتخاب کرده بودند.»
عبدالرحمن رستمیان، رئیس مجتمع بیمارستان امام خمینی، در تحلیل این موضوع به خبرنگار ایلنا گفت: چون همواره تعداد داوطلبان شرکتکننده در آزمون پذیرش دستیار تخصصی (رزیدنتی) بیش از ظرفیت پذیرش است، اما برخی از رشتههای اصلی و مورد نیاز، متقاضی کافی جذب نمیکنند. به بیان دیگر، برخی رشتهها با استقبال بالایی مواجهاند و برخی دیگر طرفداران کمتری دارند؛ در حالی که دقیقاً همان رشتههایی که مورد نیاز نظام سلامت هستند، از اقبال کمتری برخوردارند. بنابراین لازم است علل این موضوع مورد بررسی و جستوجو قرار گیرد.
وی افزود: به نظر من مهمترین علت این موضوع، تفاوت قابلتوجه در میزان پرداختها میان رشتههای مختلف پزشکی است. هرچند در سایر کشورها نیز تفاوت درآمدی میان گروههای تخصصی پزشکی وجود دارد، اما این فاصله معمولاً کمتر و متعادلتر است. البته طبیعی است که برخی رشتهها به دلیل مسئولیت سنگینتر و ریسک بالاتر، از پرداختهای بیشتری برخوردار باشند؛ اما میزان این تفاوت در کشور ما بسیار چشمگیرتر است.
رستمیان خاطرنشان کرد: در واقع نظام پرداخت در کشور ما بهشدت «پروسیجرمحور» شده است؛ یعنی رشتههایی که شامل اقدامات عملی و مداخلهای مانند آندوسکوپی، جراحی و سایر پروسیجرها هستند، درآمد بالاتری دارند. در مقابل، برخی رشتههای تشخیصی و اساسی که نقش بسیار مهمی در سلامت مردم دارند و نیاز جامعه به آنها بیشتر است، بهرغم اهمیتشان، از جذابیت کمتری برای داوطلبان برخوردارند و در نتیجه طرفداران کمتری دارند.
رشتههای مادر پزشکی نیازمند حمایت بیشتر هستند
رئیس مجتمع بیمارستان امام خمینی در ادامه توضیح داد: برای مثال، رشتههایی مانند بیماریهای داخلی، کودکان، بهویژه بیهوشی، رشتههای مادر و حتی جراحی عمومی، از جمله تخصصهایی هستند که مورد نیاز جدی جامعه ما محسوب میشوند. هرگونه سرمایهگذاری واقعی در این حوزهها، در حقیقت سرمایهگذاری مستقیم برای ارتقای سلامت مردم است. هدف از این اقدامات صرفاً حمایت از دستیاران تخصصی یا ارتقای وضعیت شخصی آنان نیست، بلکه با بهکارگیری راهکارهای مناسب میتوان متخصصان توانمندی تربیت کرد که پس از فارغالتحصیلی به شهرستانها اعزام شوند.
به گفته وی، حضور این متخصصان در مناطق مختلف کشور موجب میشود بیماران زودتر به پزشک دسترسی پیدا کنند، هزینههای رفتوآمد کاهش یابد و تشخیص و درمان در همان محل سکونت آنان با سرعت بیشتری انجام پذیرد. البته لازم است استانها و شهرستانها نیز از قدرت جذب و ماندگاری مناسب برخوردار باشند. یکی از عوامل مهم در این زمینه، وجود پرداختهای بهتر و فراهم بودن محیطی مناسب و بستری مطلوب برای ارائه خدمت توسط پزشکان است.
شرایط نامناسب در برخی مناطق، مانع ماندگاری پزشکان
رستمیان با بیان اینکه متأسفانه در برخی موارد، تبلیغات منفی، تنشها و درگیریها موجب کاهش ماندگاری پزشکان در آن مناطق میشود، گفت: در مقابل، مشاهده میشود که در برخی شهرستانها میزان ماندگاری بالاتر است. بنابراین، یکی از وظایف مهمی که بر عهده مردم و مسئولان محلی قرار دارد این است که برای متخصصان تحصیلکردهای که به آن مناطق اعزام میشوند و مورد نیاز جامعه محلی هستند، شرایط جذب و ماندگاری پایدار ایجاد کنند تا امکان تداوم حضور و خدمت آنان فراهم گردد.
این فوقتخصص روماتولوژی در ادامه اظهار داشت: اما به نظر من مهمترین علت این است که برخی رشتهها از اقبال و طرفداران بیشتری برخوردارند و برخی دیگر کمتر مورد توجه قرار میگیرند. یکی از دلایل اصلی این امر، تفاوت قابلتوجه در میزان پرداختها میان رشتههای مختلف است؛ تفاوتی که در ایران بسیار زیاد است، در حالی که بسیاری از کشورهای دیگر توانستهاند این فاصلهها را کاهش دهند.
وی ادامه داد: برخی از این رشتهها، رشتههای مادر و پایه پزشکی محسوب میشوند و ضروری است تقویت گردند. در سالهای اخیر مشاهده میشود که استقبال از این رشتهها کاهش یافته، در حالی که برخی رشتههای دیگر که گاه با عناوینی مانند «لوکس» شناخته میشوند، متقاضیان بیشتری دارند. این موضوع یکی از مشکلات اصلی نظام آموزش تخصصی پزشکی کشور است.
لزوم افزایش حقوق و کاهش سختگیریها در دوره دستیاری
وی اضافه کرد: خوشبختانه اقدامات متعددی میتوان در این زمینه انجام داد و هر یک از بخشها و نهادهای مرتبط نیز سهم و نقشی در حل این مسئله دارند. برای مثال، میتوانیم در بیمارستانها شرایط بهتری برای دستیاران تخصصی فراهم کنیم؛ از جمله تأمین خوابگاه مناسب و حتی خوابگاه متأهلی.
رستمیان ادامه داد: واقعیت این است که در برخی رشتهها سختگیریها در بیمارستانها و دانشگاهها بیش از حد است و لازم است با اساتید همفکری شود تا میزان این سختگیریها در دوران دستیاری کاهش یابد. مسائلی مانند تعداد زیاد کشیکها و سختیهای موجود باعث میشود پزشکی که قصد ورود به دوره تخصص را دارد، با مشاهده این شرایط دشوار، گاه دچار تردید و انصراف شود. بنابراین ضروری است ضمن بهبود شرایط کاری، میزان پرداختها نیز در دوران دستیاری ارتقا یابد تا این مسیر با انگیزه و پایداری بیشتری طی شود.
رستمیان ادامه داد: هنگامی که پرداخت به دستیار تخصصی بهبود یابد، وی زمان و انرژی بیشتری را صرف مطالعه و تقویت دانش و مهارتهای خود میکند و این امر در واقع سرمایهگذاری برای آینده کشور محسوب میشود. پس از فارغالتحصیلی نیز تقریباً تمامی دانشآموختگان رشتههای بالینی جذب بازار کار میشوند، زیرا کشور به تخصص آنان نیازمند است. در مورد رشتههای علوم پایه نیز باید زمینه اشتغال آنان در مراکز تحقیقاتی و دانشگاهی فراهم گردد.
وی تأکید کرد: بنابراین ضروری است که در بیمارستانها و دانشگاهها شرایط دستیاران را بهبود بخشیم؛ سختگیریهای غیرضروری را کاهش دهیم و میزان پرداختها را افزایش دهیم.
متخصصان غیرهیئتعلمی در شهرستانها ماندگار نمیشوند
به گفته رئیس مجتمع بیمارستان امام خمینی، واقعیت این است که در شهرستانها، افرادی که به سمت هیئت علمی شدن میروند از پرداختهای بهتری برخوردار میشوند؛ اما بسیاری از پزشکان و پرسنل درمانی در شهرستانها و استانها که خدمات درمانی ارائه میدهند و عضو هیئت علمی نیستند، حقوق و مزایای بسیار کمی دریافت میکنند.
وی افزود: ضروری است پرداختهای این گروه بهگونهای اصلاح و افزایش یابد که قدرت جذب و ماندگاری ایجاد شود و آنان برای خدمت در آن مناطق ترغیب گردند. چنانچه پرداختها انجام نشود یا با تأخیر صورت گیرد، طبیعی است که انگیزهای برای ماندن باقی نمیماند و نیروهای متخصص به سمت مراکز بزرگتر مانند تهران گرایش پیدا میکنند.
رستمیان در عین حال گفت: باید مراقب بود که برخی پرداختها و تعرفههای غیرمتعارف نیز کنترل شود؛ زیرا در غیر این صورت مردم متضرر میشوند و مجدداً تمرکز خدمات به سمت مرکز و پایتخت سوق پیدا میکند. این نکته نیز باید مورد توجه جدی قرار گیرد.
۸۰ تا ۹۰ درصد ظرفیتها باید آزاد باشد
وی تصریح کرد: برخی موارد دیگر نیز وجود دارد که باید مورد توجه قرار گیرد؛ از جمله اینکه لازم است سهمیهها را کاهش دهیم و بخش عمدهای از ظرفیتها به صورت آزاد باشد. سهمیهها باید تنها در حد درصدی محدود و مشخص، عمدتاً برای مناطق محروم که نیاز واقعی دارند و همچنین سهمیه ایثارگری، حفظ شوند.
رستمیان افزود: به نظر من باید ۸۰ تا ۹۰ درصد ظرفیتها به صورت آزاد باشد و حداکثر ۱۰ تا ۲۰ درصد به سهمیهها اختصاص یابد. این سهمیه محدود نیز باید عمدتاً برای مناطقی که نیاز جدی دارند و همچنین ایثارگران، بهویژه فرزندان شهدا و افرادی که پدرشان دارای جانبازی با درصد بالا هستند، در نظر گرفته شود و سایر سهمیهها کاهش یابد. این موضوع نیز یکی از عواملی است که هر بخش آن تأثیر و سهم خود را در بهبود وضعیت دارد.
رستمیان با اشاره به اینکه به نظر من مهمترین علت آن است که در برخی رشتهها تعداد متقاضیان و همکاران بسیار زیاد است و صف انتظار طولانی تشکیل میشود؛ بهگونهای که حتی امکان قبولی برای بسیاری فراهم نمیگردد، گفت: در مقابل، برخی رشتهها خالی میمانند و اتفاقاً بسیاری از این رشتههای خالی، رشتههای مادر و مورد نیاز کشور و سلامت مردم هستند.
وی افزود: چنانچه این نکات مورد توجه قرار گیرد و تفاوتها کاهش یابد، شرایط بهبود خواهد یافت، توزیع نیروها متعادلتر میشود و حضور متخصصان در رشتههای مورد نیاز افزایش پیدا میکند.
رئیس مجتمع بیمارستان امام خمینی ادامه داد: البته در سالهای اخیر اقدامات مثبتی نیز برای دستیاران انجام شده است؛ از جمله برقراری بیمه مسئولیت حرفهای برای رزیدنتهای بالینی که پیشتر وجود نداشت، و همچنین بهبود نسبی حقوق و مزایای آنان نسبت به گذشته.
جراحی اطفال در مقاطعی متقاضی نداشت
وی با بیان اینکه برخی از رشتههای ما نیز اساساً فاقد داوطلب بودهاند؛ برای نمونه، رشته جراحی اطفال در مقاطعی هیچ متقاضی نداشته است، افزود: یکی از مشکلات موجود، طولانی بودن دورههای طرح است. بهعنوان مثال، فردی که قصد دارد وارد رشته داخلی شود، پس از چند سال طرح باید مجدداً برای فوقتخصص اقدام کند. بنابراین ضروری است برای برخی از رشتههای مورد نیاز کشور، مدت دورههای طرح کاهش یابد.
رستمیان گفت: خوشبختانه این اقدام برای بعضی رشتهها انجام شده است؛ از جمله در جراحی اطفال که اکنون فرد پس از تخصص جراحی عمومی میتواند مستقیماً وارد دوره فوقتخصص جراحی اطفال شود. همینطور در رشتههایی مانند جراحی قلب. برای رشتههایی که مورد نیاز کشور هستند و با کمبود داوطلب مواجهاند، باید سیاستها و استراتژیهای حمایتی اتخاذ شود تا جذابیت و انگیزه برای ورود به آنها افزایش یابد.
رئیس مجتمع بیمارستان امام خمینی خاطرنشان کرد: «در سالهای گذشته نیز برای برخی از این رشتهها تدابیر مناسبی اندیشیده و اجرا شده است. با این حال، کشور ما همچنان به دلیل نظام پرداخت بهشدت پروسیجرمحور، با این وضعیت مواجه است که رشتههای دارای پروسیجر از درآمدهای بالاتری برخوردارند و رشتههای فاقد پروسیجر درآمد کمتری دارند. این تفاوت موجب شده برخی رشتهها با صف طولانی متقاضیان و انتخاب بیش از حد روبهرو شوند و برخی دیگر با کمبود شدید داوطلب مواجه گردند.
وی بیان داشت: بار دیگر تأکید میکنم که متخصصان غیرهیئتعلمی ما حقوق و مزایای بسیار کمی دریافت میکنند و به همین دلیل هنگامی که به شهرستانها اعزام میشوند، امکان ماندگاری ندارند و اغلب به شهرهای بزرگ بازمیگردند. در نتیجه آن مناطق خالی میمانند، نیازمندیهای تخصصی افزایش مییابد و اگر دستیاران به رشتههای مورد نیاز کشور گرایش پیدا نکنند، در آینده در برخی از این رشتهها با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد؛ مشکلی که در سالهای اخیر نیز نشانههای آن مشاهده شده است.
تعرفههای غیرمتعارف؛ «سرابی» برای انتخاب رشته
رستمیان در پایان گفت: دریافت تعرفههای غیرمتعارف (زیرمیزی) در بعضی رشتهها هم که محدود وجود دارد، ممکن است زمینهای برای انتخاب رشته باشد که به نظرم یک سراب است و نظام سلامت باید با اصلاح تعرفهها از این حرکت که در شأن پزشکی و کشورمان نیست جلوگیری کند. البته اساتیدی هستند که اتفاقاً بهترین هستند، رعایت تعرفهها را هم دارند و مردم میتوانند به این متخصصین مراجعه کنند.
نظر شما