به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایرنا، اینترنت شبانه سالهاست به عنوان یکی از پرطرفدارترین خدمات اپراتورهای تلفن همراه شناخته میشود، خدمتی که به کاربران امکان میدهد با هزینهای کمتر فایلهای حجیم، محتوای آموزشی و سایر دادههای مورد نیاز خود را دانلود کنند اما تغییر ساعت فعالسازی این بستهها و محدود شدن زمان استفاده از آنها، بار دیگر موضوع تأثیر سیاستهای اینترنتی بر سبک زندگی کاربران را به صدر مباحث آورده است.
مرور دیدگاههای دانشجویان، متخصصان خواب و حوزه سلامت نشان میدهد اگرچه اینترنت شبانه میتواند از نظر اقتصادی برای کاربران و اپراتورها مزیت داشته باشد اما در صورت بیتوجهی به ملاحظات سلامت، ممکن است هزینههای سنگینی را بر خواب، یادگیری، سلامت روان و حتی رشد جسمی نسل جوان تحمیل کند.
محدود شدن ساعات اینترنت شبانه، دانشجویان را به شببیداری اجباری و کمخوابی سوق میدهد
یکی از دانشجویان در گفتوگو با خبرنگار ایرنا با انتقاد از تغییر ساعات استفاده از بستههای اینترنت شبانه گفت: محدود شدن زمان بهرهمندی از این بستهها، دانشجویان را ناچار میکند تا ساعت ۲ بامداد بیدار بمانند؛ موضوعی که به گفته او میتواند کیفیت خواب، تمرکز و عملکرد تحصیلی آنان را تحت تأثیر قرار دهد.
محمد با اشاره به تغییر ساعات استفاده از بستههای اینترنت شبانه اظهار داشت: مشکل اصلی این است که زمان آغاز این بستهها به ساعت ۲ بامداد منتقل شده و اگر فرد بخواهد از آن استفاده کند، ناچار است تا آن ساعت بیدار بماند.
وی افزود: دانشجو که همواره در حال یادگیری و فراگیر دروس دانشگاه است و اگر بخواهد یک فایل مورد نیاز درسی را که میتواند یک نرمافزار، یک فیلم آموزشی و محتوایی باشد، دانلود کند، مجبور میشود تا ساعت ۲ شب بیدار بماند.
این دانشجو ادامه داد: در گذشته نیز ساعت آغاز بستههای شبانه چندان ایدهآل نبود اما شرایط بهتر از امروز بود، زمانی که بستهها از ساعت یک بامداد فعال میشد، امکان استفاده زودتر فراهم بود، هرچند همان زمان هم باعث شببیداری میشد.
وی بیان کرد: پیش از این، برخی بستهها تا ساعت ۱۱ صبح اعتبار داشتند و این فرصت را در اختیار کاربران قرار میداد که بدون نیاز به بیدار ماندن تا نیمههای شب، صبح زود از اینترنت استفاده کنند به عنوان مثال، اگر بسته از ساعت ۲ بامداد تا ۱۱ صبح فعال بود، دانشجویی که ساعت ۶ صبح از خواب بیدار میشد، چند ساعت فرصت داشت تا دانلودهای خود را انجام دهد.
این دانشجو با تأکید بر اینکه سیاست فعلی کاربران را به شببیداری تشویق میکند، گفت: بهتر است اپراتورها زمان استفاده از بستههای اینترنت شبانه را افزایش دهند یا ساعت پایان آن را به ساعات پایانی صبح موکول کنند تا کاربران، بهویژه دانشجویان، بتوانند بدون آسیب زدن به خواب شبانه از این خدمات استفاده کنند.
وی خاطرنشان کرد: هدف از بستههای اینترنت ارزان، کاهش هزینه کاربران است اما اگر استفاده از آن مستلزم کمخوابی و برهم خوردن برنامه خواب باشد، بخشی از مزیت این بستهها از بین میرود. به همین دلیل، بازنگری در ساعات ارائه این بستهها میتواند هم رضایت کاربران را افزایش دهد و هم از پیامدهای ناشی از شببیداری بکاهد.
اینترنت شبانه نیازمند بررسی ملی است؛ برای همه کاربران نمیتوان نسخه واحد صادر کرد
این موضوع را با سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بررسی کردیم، پژمان عقدک با اشاره به آثار احتمالی بیداریهای شبانه و استفاده طولانیمدت از فضای مجازی بر خواب، سلامت و عملکرد تحصیلی دانشجویان گفت: موضوع اینترنت شبانه باید با نگاه ملی و با مشارکت دستگاههای مرتبط بررسی شود و نمیتوان برای همه افراد جامعه یک تصمیم یکسان اتخاذ کرد.
وی در گفتوگو با ایرنا اظهار داشت: تغییر الگوی خواب و بیدار ماندن در ساعات شب بر روند تحصیل و عملکرد گروههایی مانند دانشجویان که وظیفه اصلی آنها مطالعه، یادگیری و به خاطر سپردن مطالب است تأثیر گذار خواهد بود.
عقدک افزود: برخی افراد به دلایل مختلف مانند شبنشینی، برنامههای تفریحی، کمتحرکی یا گرمای هوا در طول روز، زمان خواب خود را تغییر میدهند و شبها بیدار میمانند که در چنین شرایطی طبیعی است که بخواهند از امکانات ارتباطی مانند اینترنت، تلفن همراه و سایر رسانهها استفاده کنند.
سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان بیان کرد: در این زمینه ممکن است میان سازمانها و نهادهای مختلف دیدگاههای متفاوتی وجود داشته باشد چرا که از یک سو موضوع دسترسی به فناوری و استفاده از ظرفیتهای ارتباطی مطرح است و از سوی دیگر باید پیامدهای احتمالی آن بر سلامت، خواب و کیفیت زندگی افراد مورد توجه قرار گیرد.
عقدک گفت: اگر قرار باشد درباره نحوه ارائه اینترنت در ساعات خاص تصمیمگیری شود، این موضوع باید در سطح ملی و با هماهنگی دستگاههای مرتبط بررسی شود و نمیتوان انتظار داشت یک دانشگاه یا یک شهرستان به تنهایی درباره مسالهای با ابعاد گسترده اجتماعی تصمیمگیری کند.
وی با اشاره به ظرفیتهای خالی شبکه در ساعات کممصرف اظهار داشت: ارائه بستههای اینترنتی ارزانتر در ساعات شبانه میتواند با هدف استفاده از پهنای باندی انجام شود که در آن زمان کاربران کمتری از آن استفاده میکنند اما این موضوع باید در کنار ملاحظات سلامت جامعه مورد ارزیابی قرار گیرد.
سخنگوی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان افزود: ممکن است بخشی از کاربران، بهویژه افرادی که به هر دلیل در شب بیدار هستند از این زمان برای فعالیتهای مفید مانند آموزش، مطالعه یا استفاده از ابزارهای جدید فناوری در فضای مچازی بهره بگیرند که این استفاده میتواند مثبت باشد.
عقدک تأکید کرد: با توجه به شرایط جامعه امروز، ارائه یک راهکار بهطور کامل یکسان مانند قطع کامل اینترنت شبانه، لزوماً پاسخگوی نیاز همه افراد نیست و تصمیمگیری در این زمینه باید بر پایه بررسیهای کارشناسی، شناخت گروههای مختلف کاربران و توجه همزمان به نیازهای ارتباطی و سلامت جامعه انجام شود.
هشدار متخصص خواب درباره پیامدهای اینترنت شبانه برای نوجوانان
اما عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان و مسوول کلینیک اختلالات خواب بیمارستان الزهرا(س) با اشاره به افزایش استفاده نوجوانان از اینترنت و شبکههای اجتماعی در ساعات پایانی شب، نسبت به تأثیر بستههای ارزان یا نامحدود اینترنت شبانه بر الگوی خواب این گروه سنی هشدار داد.
میلاد مسائلی اظهار داشت: بستههای ارزان یا نامحدود شبانه میتوانند الگوی خواب نوجوانان را تحت تأثیر قرار دهند، زیرا نوجوانان از نظر زیستی در برابر دیر خوابیدن آسیبپذیرتر هستند.
وی افزود: زمانی که اینترنت با هزینه کمتر یا به صورت نامحدود در ساعات شب در دسترس قرار میگیرد، احتمال استفاده طولانیتر از تلفن همراه، حضور در شبکههای اجتماعی، بازیهای آنلاین و پیامرسانها افزایش پیدا میکند که نتیجه آن میتواند به تعویق افتادن زمان خواب و کاهش کیفیت استراحت شبانه باشد.
مسائلی گفت: اگرچه اثبات رابطه علت و معلولی مستقیم میان اینترنت شبانه و اختلال خواب دشوار است اما مطالعات علمی نشان دادهاند که استفاده شبانه از اینترنت و شبکههای اجتماعی با دیر خوابیدن، کاهش مدت خواب و افزایش شببیداری در نوجوانان ارتباط دارد.
وی بیان کرد: دسترسی شبانه آسانتر و ارزانتر، احتمال مصرف را نیز بیشتر بیشتر میث و این موضوع میتواند یکی از عوامل تشدیدکننده اختلال خواب باشد، هرچند تنها عامل ایجادکننده آن نیست.
کمخوابی؛ تهدیدی برای یادگیری، رشد و سلامت روان
این عضو هیأت علمی دانشگاه علوم پزشکی اصفهان با اشاره به اهمیت خواب در دوران نوجوانی گفت: خواب برای رشد مغز، ترمیم بدن، تنظیم هورمونها و عملکرد مناسب سیستم ایمنی ضروری است.
وی افزود: کمخوابی در نوجوانان میتواند بر رشد جسمی، تعادل هورمونی، وزن بدن و تواناییهای شناختی اثر منفی بگذارد، همچنین خواب ناکافی با کاهش تمرکز، ضعف تصمیمگیری، اختلال در کنترل هیجان و کاهش توانایی یادگیری همراه است.
این متخصص خواب درباره مشکلات شایع مراجعهکنندگان نوجوان به کلینیک خواب گفت: بیخوابی، دیر خوابیدن، بیداریهای مکرر شبانه، خواب ناکافی و بههمریختگی ریتم شبانهروزی از مهمترین مشکلات این گروه سنی است.
وی تاکید کرد: بسیاری از نوجوانان به دلیل دیر خوابیدن و الزام به بیدار شدن زودهنگام برای مدرسه در طول روز با خوابآلودگی، کاهش تمرکز و افت عملکرد مواجه میشوند.
مسوول کلینیک اختلال خواب بیمارستان الزهرا (س) با اشاره به افزایش مشکلات خواب در سالهای اخیر اظهار داشت: به نظر میرسد اختلالات خواب نسبت به گذشته افزایش یافته یا دستکم تشخیص آنها بیشتر شده است.
وی مهمترین عوامل این روند را تغییر سبک زندگی، استفاده طولانی از تلفن همراه و اینترنت، کاهش فعالیت بدنی، فشارهای تحصیلی و بینظمی در برنامه خواب عنوان کرد و گفت: مشکل فقط فناوری نیست، بلکه ترکیب فناوری با سبک زندگی کمتحرک و برنامههای نامنظم، خواب نوجوانان را تحت تأثیر قرار میدهد.
مسائلی تصریح کرد: کمبود خواب ناشی از شببیداری میتواند باعث کاهش توجه و تمرکز در کلاس، ضعف در یادگیری و کاهش ماندگاری مطالب شود، زیرا بخش مهمی از تثبیت حافظه هنگام خواب اتفاق میافتد.
وی همچنین درباره ارتباط خواب و سلامت روان گفت: خواب ناکافی آستانه تحمل را کاهش و تحریکپذیری را افزایش میدهد که میتواند با افزایش علائم اضطراب و افسردگی همراه باشد.
این متخصص خواب درباره تأثیر تلفن همراه و تبلت بر خواب توضیح داد: نور صفحه نمایش بهویژه نور آبی، میتواند ترشح ملاتونین را به تأخیر بیندازد، هورمونی که نقش مهمی در آماده شدن بدن برای خواب دارد.
وی افزود: علاوه بر نور، محتوای هیجانانگیز شبکههای اجتماعی، بازیها و پیامرسانها نیز باعث فعال ماندن مغز میشود و فرآیند خوابیدن را دشوارتر میکند.
ضرورت توجه به سلامت در سیاستگذاری اینترنتی
مسائلی با تأکید بر اینکه سلامت دیجیتال بخشی از سلامت عمومی است، گفت: زمانی که یک سیاست ارتباطی میتواند بر خواب، تمرکز، سلامت روان و عملکرد تحصیلی نوجوانان اثر بگذارد، باید در کنار ملاحظات اقتصادی و فنی از منظر سلامت عمومی نیز بررسی شود.
وی افزود: طراحی بستههای اینترنتی و مشوقهای مصرف باید همراه با توجه به گروههای سنی و رفتار کاربران باشد و تنها بر مبنای افزایش مصرف انجام نشود.
این متخصص خواب با اشاره به تجربه کشورهای مختلف اظهار داشت: در بسیاری از کشورها برای مدیریت مصرف شبانه کودکان و نوجوانان از ابزارهایی مانند کنترل والدین، حالت خواب تلفن همراه، محدود کردن اعلانها و آموزش خانوادهها استفاده میشود و ترکیب آموزش، فناوری و مسوولیتپذیری سکوها بهطور معمول نتیجه بهتری نسبت به ممنوعیت صرف دارد.
مسوول کلینیک اختلال خواب بیمارستان الزهرا(س) به خانوادهها توصیه کرد: مدیریت مصرف اینترنت در ساعات شب باید با گفتوگو و توافق خانوادگی انجام شود و برخوردهای تنبیهی بهطور معمول نتیجه مطلوبی ندارد.
وی گفت: والدین بهتر است درباره اهمیت خواب، نقش آن در تمرکز، خلقوخو و موفقیت تحصیلی با فرزندان خود صحبت کنند و قوانینی مانند کنار گذاشتن تلفن همراه یک ساعت پیش از خواب را در خانواده اجرا کنند.
مسائلی افزود: قرار دادن تلفن همراه خارج از اتاق خواب، استفاده از حالت شب و الگوسازی والدین در مصرف فناوری میتواند به بهبود عادتهای خواب کمک کند.
وی در پایان تأکید کرد: تخفیفهای ویژه اینترنت در ساعات نیمهشب، اگرچه ممکن است از نظر اقتصادی جذاب باشد اما باید با نگاه جامع بررسی شود تا منافع اقتصادی به قیمت آسیب به خواب، سلامت روان، یادگیری و رشد نسل نوجوان تمام نشود.
به گزارش ایرنا، با توجه به گفت وگوها و بررسی این موضوع، مساله اینترنت شبانه را نمیتوان تنها از دریچه قیمت، میزان مصرف یا استفاده از ظرفیت خالی شبکه دید، این بستهها برای بخشی از کاربران، بهویژه دانشجویان و افرادی که به اینترنت پرحجم برای فعالیتهای آموزشی و کاری نیاز دارند، یک امکان اقتصادی محسوب میشوند اما زمانی که زمانبندی آنها کاربران را به بیدار ماندن تا نیمههای شب ترغیب کند، موضوع از یک خدمت ارتباطی فراتر رفته و به مسالهای مرتبط با سلامت عمومی تبدیل میشود.
از یک سو، نمیتوان نیاز کاربران به دسترسی ارزان و پایدار به اینترنت را نادیده گرفت و از سوی دیگر، نمیتوان پیامدهای احتمالی شببیداری و کمخوابی را، بهویژه برای نوجوانان و دانشجویان، از پیش چشم دور داشت، شاید راهحل نیز نه در حذف کامل اینترنت شبانه و نه در گسترش بیقید و شرط آن، بلکه در طراحی هوشمندانهتر بستهها، افزایش انعطاف زمانی و در نظر گرفتن ملاحظات سلامت در کنار ملاحظات اقتصادی و فنی باشد.
آنچه اکنون بیش از هر چیز ضرورت دارد، گفتوگوی مشترک میان نهادهای ارتباطی، دانشگاهها، متخصصان سلامت و اپراتورهاست تا سیاستی شکل بگیرد که هم دسترسی مقرونبهصرفه به اینترنت را حفظ کند و هم کاربران را برای استفاده از آن به قیمت خواب و سلامت خود مجبور نکند. اینترنت ارزان زمانی یک مزیت واقعی است که هزینه پنهان آن، سلامت و کیفیت زندگی کاربران نباشد.
نظر شما