مهریه به عنوان یکی از مهمترین حقوق مالی زوجه در نظام حقوقی ایران، بلافاصله پس از جاری شدن صیغه عقد نکاح در مالکیت زن قرار میگیرد و او میتواند هر زمان که بخواهد، آن را مطالبه نماید. با این وجود، در سالهای اخیر به دلیل تغییرات گسترده در قوانین اجرای ثبت، صدور بخشنامههای جدید قضایی و نوسانات شدید اقتصادی، مسیر رسیدن به این حق قانونی با پیچیدگیهای فراوانی روبهرو شده است. بسیاری از بانوان به دلیل عدم آشنایی با مراحل دقیق دادرسی، زمان طلایی برای توقیف اموال را از دست داده و با چالش فرار از دین توسط زوج مواجه میشوند.
در این گزارش حقوقی، به بررسی دقیق مراحل مطالبه این حق مالی، تفاوتهای اساسی انواع مهریه، فرآیند ممنوعالخروجی و توقیف اموال از طریق ادارات ثبت، و همچنین چالشهای مربوط به دادخواست اعسار پرداختهایم.
چالشهای قانونی مطالبه مهریه در رویه جدید قضایی
تا چند سال گذشته، زوجه میتوانست مستقیماً با مراجعه به دادگاه خانواده درخواست مطالبه مهریه خود را ثبت کند؛ اما بر اساس قانون برنامه ششم توسعه و بخشنامههای جدید قوه قضاییه، این رویه تغییرات بنیادینی داشته است. در حال حاضر، مسیر ابتدایی رسیدگی به این دعوا از محاکم قضایی به ادارات اجرای ثبت اسناد و املاک منتقل شده است. با توجه به پیچیدگیهای این بخشنامهها و لزوم سرعت عمل بالا برای جلوگیری از نقلوانتقال اموال، همراهی یک وکیل مهریه در همان گامهای نخست، نقشی تعیینکننده در حفظ حقوق زوجه و جلوگیری از فرسایش روند پرونده ایفا میکند. یک کارشناس حقوقی با بررسی نوع سند ازدواج و داراییهای زوج، کوتاهترین و امنترین مسیر قانونی را برای احقاق حق انتخاب مینماید.
تفاوت بنیادین مهریه عندالمطالبه و عندالاستطاعه
یکی از نخستین مواردی که در سند ازدواج باید مورد توجه قرار گیرد، قید «عندالمطالبه» یا «عندالاستطاعه» بودن مهریه است. در مهریه عندالمطالبه، محض اینکه زوجه درخواست خود را ثبت کند، مرد مکلف به پرداخت است. اگر مرد توانایی پرداخت یکجای آن را نداشته باشد، باید با ارائه دادخواست اعسار، تقاضای تقسیط کند. در این حالت، امکان جلب زوج (تا سقف ۱۱۰ سکه یا معادل ریالی آن) در صورت عدم پرداخت پیشقسط و اقساط وجود دارد. اما در مهریه عندالاستطاعه، بار اثبات دارا بودن زوج بر عهده زوجه است. یعنی زن باید به مراجع قانونی ثابت کند که همسرش توانایی مالی پرداخت مهریه را دارد. در این نوع مهریه، امکان اخذ حکم جلب برای زوج وجود ندارد و تنها میتوان از طریق معرفی اموال، نسبت به وصول آن اقدام کرد.
گامبهگام تا توقیف اموال و ممنوعالخروجی زوج
همانطور که اشاره شد، زوجه برای مطالبه مهریه خود باید مراحلی را در ادارات اجرای ثبت طی کند. این فرآیند اگرچه در ظاهر مشخص است، اما نیازمند تسلط بر سامانههای ثبتی و سرعت عمل در شناسایی اموال است:
۱. مراجعه به دفترخانه محل ثبت عقد: زوجه یا وکیل قانونی وی ابتدا باید با همراه داشتن مدارک هویتی و اصل سند ازدواج (یا رونوشت آن)، به دفترخانهای که عقد نکاح در آن ثبت شده مراجعه کرده و تقاضای صدور اجراییه نماید.
۲. ارجاع به اداره اجرای ثبت: پس از صدور اجراییه توسط سردفتر، پرونده به اداره اجرای ثبت اسناد ارسال میشود. در این مرحله، ابلاغیهای برای زوج صادر میشود که به او مهلت کوتاهی (معمولاً ۱۰ روز) برای پرداخت دین یا معرفی اموال میدهد.
۳. شناسایی و توقیف داراییها: در این مرحله حیاتی، از طریق استعلامهای سهگانه (بانک مرکزی برای حسابها، اداره راهور برای خودرو، و سازمان ثبت اسناد برای املاک)، داراییهای زوج شناسایی میشود. در صورت وجود اموال (که جزو مستثنیات دین نباشند)، دستور توقیف فیزیکی یا سیستمی آنها صادر میگردد.
۴. ممنوعالخروج کردن زوج: زوجه میتواند همزمان با درخواست توقیف اموال، تقاضای ممنوعالخروجی همسر خود را نیز ثبت کند. این اهرم فشار قانونی، در بسیاری از موارد زوج را وادار به حضور و تعیین تکلیف بدهی خود میکند.
توقف عملیات ثبتی و ارجاع پرونده به دادگاه خانواده
اداره اجرای ثبت تنها در صورتی میتواند مهریه را وصول کند که زوج اموال قابل توقیفی به نام خود داشته باشد. اگر پس از گذشت زمان مقرر (معمولاً دو ماه تا شش ماه) هیچ مالی از زوج یافت نشود یا اموال توقیف شده برای پرداخت کل مهریه کفایت نکند، زوجه میتواند گواهی پایان عملیات اجرایی را از اداره ثبت دریافت کند. تنها با در دست داشتن این گواهی است که زوجه اجازه دارد با مراجعه به دفاتر خدمات الکترونیک قضایی، دادخواست مطالبه مهریه خود را به دادگاه خانواده ارجاع دهد و از طریق سیستم قضایی، رسیدگی به پرونده را پیگیری نماید.
اعسار از پرداخت مهریه و نحوه تقسیط آن
زمانی که پرونده به دادگاه خانواده ارجاع میشود و رأی محکومیت زوج به پرداخت قطعی میگردد، اگر زوج توانایی پرداخت یکجای مبلغ یا سکهها را نداشته باشد، دادخواست «اعسار و تقسیط» را مطرح میکند. دادگاه با بررسی شهادت شهود، پرینت حسابهای بانکی و استعلام داراییها، میزان پیشقسط و اقساط ماهانه یا سالانه را تعیین مینماید. نکته مهم این است که اگر زوج ثابت کند هیچگونه درآمد و مالی ندارد، ممکن است دادگاه پیشقسط بسیار پایینی تعیین کند؛ به همین دلیل، حضور متخصصان حقوقی برای به چالش کشیدن ادله اعسار زوج و دفاع از حقوق زوجه در این جلسات بسیار حیاتی است.
اهمیت بهرهگیری از خدمات گروه وکلای همگام
پروندههای مطالبه مهریه، رقابتی شدید بر سر زمان هستند. انتقال اموال توسط زوج به قصد فرار از دین (به نام زدن خودرو یا ملک به نام اقوام) یکی از شایعترین مشکلاتی است که بانوان با آن مواجه میشوند. اقدام به موقع، ارائه دادخواست تأمین خواسته به صورت فوری و اشراف کامل بر راههای شناسایی اموال مخفی، نیازمند تجربه و تخصص حقوقی بالایی است.
مجموعه گروه وکلای همگام با برخورداری از دپارتمان تخصصی دعاوی خانواده و وکلای مجرب، مسیر پیچیده مطالبه حقوق مالی زوجه را با بالاترین سرعت مدیریت میکند. حضور وکیل در این پروندهها باعث میشود زوجه نیازی به مراجعه حضوری و تنشزا به دفترخانهها، ادارات اجرای ثبت و محاکم دادگستری نداشته باشد. وکلای همگام با بررسی دقیق شرایط هر پرونده، تدابیر پیشگیرانه برای جلوگیری از تضییع اموال را اتخاذ کرده و تا زمان وصول کامل حقوق قانونی، در کنار موکلین خود خواهند بود.
نتیجهگیری
مطالبه مهریه در رویه فعلی قضایی ایران، دیگر یک دادخواست ساده در دادگاه خانواده نیست، بلکه فرآیندی چندمرحلهای، ثبتی و قضایی است که نیازمند آگاهی کامل از تشریفات قانونی میباشد. از تشخیص نوع مهریه گرفته تا چگونگی توقیف سریع اموال و مقابله با ادعای اعسار، هر گام مستلزم دقت و تخصص حقوقی است. واگذاری این مسیر پرچالش به وکلای متخصص و با تجربه، نهتنها از تضییع حقوق مسلم مالی زوجه جلوگیری میکند، بلکه آرامش روانی و اطمینان خاطر را در یکی از ملتهبترین دوران زندگی برای وی به ارمغان میآورد.
نظر شما