به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایرنا؛ در روزهایی که تنش‌ها و اخبار جنگ تقریبا زندگی روزمره مردم را احاطه کرده، داروسازان از افزایش مراجعه برای تهیه داروهای آرام‌بخش، قرص‌های خواب و انواع داروهای ضداضطراب خبر می‌دهند. برخی بدون نسخه به دنبال «چیزی برای آرام شدن» هستند؛ این روند به‌گفته کارشناسان بازتابی از اضطراب جمعی و بی‌خوابی گسترده‌ای دارد که جامعه را خواه ناخواه درگیر کرده است.

پزشکان هشدار می‌دهند که مصرف خودسرانه این داروها نه تنها به کاهش اضطراب کمکی نمی‌کند، بلکه خطر وابستگی، تداخل دارویی و تشدید علائم روانی را در پی دارد. آنها توصیه می‌کنند در شرایط بحرانی، ارزیابی پزشکی و روش‌های کم‌خطرتر مدیریت اضطراب در اولویت قرار گیرد، زیرا فشار روانی ناشی از جنگ اگر بی‌محابا با دارو کنترل شود، می‌تواند به موج تازه‌ای از مشکلات سلامت روان در آینده منجر شود.

پرسش تکراری در داروخانه‌ها: چیزی برای آرام شدن دارید؟

در بسیاری از داروخانه‌های شهر، این جمله به تکراری‌ترین درخواست روزهای اخیر تبدیل شده است: «چیزی برای آرام شدن دارید؟» داروسازان می‌گویند حجم مراجعه‌کنندگانِ بی‌نسخه بالا رفته؛ افرادی که با اضطراب آشکار، از بی‌خوابی، تپش قلب یا نگرانی مداوم می‌گویند و به دنبال دارویی برای آرامش هستند.

بعضی‌ها حتی نام دارویی را نمی‌دانند و فقط می‌خواهند چند ساعت از هجوم افکار و اخبار ناگوار فاصله بگیرند. این صحنه‌ها نشان می‌دهد که فشار روانی به دلیل جنگ به واسطه دنبال کردن اخبار و صداهای انفجار در نقاط مختلف شهر، افزایش یافته است.

خودسرانه مصرف نکنید

آرام‌بخش‌ها می‌توانند در کوتاه‌مدت شدت اضطراب و بی‌قراری را کم کنند، اما پزشکان تأکید می‌کنند مرز بین «تسکین موقت» و «وابستگی» در مصرف خودسرانه بسیار باریک است.

محمدرضا شالبافان روان پزشک و مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت، درمان و آموزش پزشکی گفت: در شرایط بحرانی، علائم مختلف روان پزشکی مانند اضطراب، استرس و بی خوابی بروز پیدا می‌کند و اگر ادامه پیدا کند، امکان بروز علائم افسردگی نیز وجود دارد؛ درمان اصلی برای بحران‌های کوتاه مدت، مداخلات غیردارویی است. یعنی در روزهای اول بحران، پیشنهاد می‌شود افرادی که تاکنون دارو مصرف نکرده‌اند و علائم آنها فقط بعد از این بحران‌ها بروز پیدا کرده، از مداخلات غیردارویی مثل اصول کلی خودمراقبتی و آرام‌بخشی، بهداشت خواب و ارتباط با دیگران، شرایط را کنترل کنند تا وضعیت بحرانی رفع شود.

وی ادامه داد: ولی در صورت طولانی شدن شرایط بحرانی، امکان دارد که این مداخلات غیردارویی کافی نبوده و نیاز به درمان‌های تخصصی‌تر وجود داشته باشد. در نتیجه افراد باید به روان شناس مراجعه کرده و برای درمان‌های دارویی نیز به روان پزشک مراجعه کنند.

شالبافان بیان کرد: به طور کلی توصیه این است که افراد حتی برای درمان‌های کوتاه مدت هم به صورت خودسرانه از دارو استفاده نکنند؛ افراد می‌توانند به پزشک مراجعه کرده و درمان‌هایی را دریافت کنند که کمترین عارضه و وابستگی دارویی را داشته باشد.

وی افزود: برخی داروها به صورت کوتاه مدت و برای یک تا دو هفته، توسط پزشک تجویز می‌شوند تا علائم بیمار تا حدی تسکین پیدا کنند و اگر شرایط جامعه به سمتی برود که استرس‌ها کاهش یابد، نیازی به ادامه مصرف دارو نیست. از طرفی برخی داروها نیز وجود دارند که اثر آن بعد از سه تا چهار هفته، مشخص خواهد شد و باید مصرف آن تا یک سال ادامه پیدا کند تا آثار طولانی مدت آن بر روان فرد مشخص شود.

وقتی اضطراب، خواب را می‌گیرد

یکی از اولین نشانه‌های تأثیر جنگ بر سلامت، ناتوانی در به دست آوردن خواب آرام است. بسیاری از شهروندان گزارش می‌دهند که با وجود خستگی مفرط، چشم‌هایشان به دلیل مرور اخبار، فکر کردن به آینده یا ترس از صداهای ناگهانی باز می‌ماند. این بی‌خوابی‌های مکرر شبانه، تنها به خستگی روزانه منجر نمی‌شود، بلکه تمرکز فرد را در محیط کار یا خانه تحلیل می‌برد و آستانه تحمل او را نسبت به کوچک‌ترین تنش‌ها پایین می‌آورد.

این چرخه معیوب، یعنی اضطراب باعث بی‌خوابی و بی‌خوابی خود باعث افزایش اضطراب در روز بعد، یک وضعیت خطرناک برای سلامت عمومی است. در غیاب استراحت کافی، توانایی بدن برای مقابله با استرس‌های محیطی به شدت کاهش می‌یابد و اینجاست که بسیاری به طور غریزی به سمت مکمل‌ها یا داروهای خواب‌آور بدون نسخه روی می‌آورند تا شاید بتوانند بخوابند.

شالبافان در این زمینه گفت: اگر فرد به داروخانه‌ای مراجعه کرده و برای خواب، دارویی درخواست کند، گزینه‌هایی به او پیشنهاد می‌شود؛ اما این‌که در سازوکار کلی درمان آن فرد، مشکل خواب به چه دلیل رخ داده، باید توسط پزشک و به خصوص روان پزشک بررسی شده و دارویی داده شود که برای همه علائم فرد، کمک کننده باشد. بنابراین توصیه اصلی این است که اگر علائم فرد بیش از دو تا سه هفته طول کشیده، حتما برای درمان دارویی به روان پزشک مراجعه کنند.

وی ادامه داد: اگر افراد دچار بی خوابی یا اختلال خواب شدند هم مصرف دارو باید با مشورت پزشک باشد؛ این‌که افراد به توصیه دیگران یا سوال از هوش مصنوعی، به درمان دارویی روان پزشکی بپردازند، اصلا توصیه نمی‌شود. زیرا داروهای روان پزشکی بر اساس شرایط هر فرد، سن، وزن و غیره باید مصرف شود. وقتی یک پزشک، دارویی را برای بیمار تجویز می‌کند، هدف گذاری مشخصی برای بیمار انجام داده تا چه علائمی در او بهتر شود. وقتی افراد بدون مشورت یا تجویز پزشک، دارویی را مصرف کنند، برنامه درمانی به هم می‌ریزد. درباره داروهای روان پزشکی و اعصاب و روان، اصلا نباید خود درمانی انجام داد.

متخصص روان پزشکی اظهار کرد: حتی امکان دارد فرد در یک زمان، دچار مشکلی شده و دارویی برای او تجویز شده و مصرف کرده و خوب شده باشد، چند سال بعد دوباره دچار همان علائم شده و باز هم فکر می‌کند که باید از همان داروی قبل استفاده کند؛ اما نباید این اقدام انجام شود و باید دوباره به پزشک مراجعه کرده و وضعیت جدید او بررسی شود.

هیچ دارویی بی عارضه نیست

موضوع دیگر درباره مصرف خودسرانه دارو در روزهای جنگ، نگرانی از تداخل دارویی و عوارض آن است. موضوعی که بسیار جای نگرانی دارد و نمی‌توان به راحتی و با مصرف خودسرانه دارو برای آرام‌تر شدن، از کنار آن عبور کرد.

شالبافان در این رابطه گفت: هرچند اکثر داروهای روان پزشکی در حال حاضر خطرات کمتری به نسبت گذشته دارند که نشان از پیشرفت علم دارد. ولی همه داروها می‌توانند عوارض داشته و منجر به تداخل دارویی شوند. در نتیجه دارو باید توسط پزشک تجویز شود.

وی افزود: گاهی برخی مسکن‌ها با برخی داروها تداخل دارند. حتی گاهی انجام ورزش سنگین با برخی داروهای روان پزشکی امکان تداخل دارد. مواردی مانند مصرف الکل و سیگار نیز باعث می‌شود که برخی داروها عوارض بیشتر یا اثر کمتری داشته باشند. در نتیجه بیمار باید مواردی مانند مصرف الکل و سیگار را با پزشک در میان بگذارد. اگر این موارد با پزشک مطرح نشود، امکان بروز عوارض و خطرهایی وجود دارد.

سلامت روان نیازمند توجه و مراقبت است

در چنین شرایطی، متخصصان سلامت تاکید می‌کنند که اضطراب و بی‌خوابی در روزهای بحران تا حدی واکنشی طبیعی به فشارهای روانی محیط است، اما مدیریت آن به رویکردی آگاهانه و مسئولانه نیاز دارد. به گفته متخصصان، پرهیز از مصرف خودسرانه دارو، محدود کردن پیگیری مداوم اخبار، حفظ الگوی منظم خواب و در صورت تداوم علائم، مراجعه به پزشک یا متخصص سلامت روان می‌تواند از تبدیل اضطراب موقت به مشکلات جدی‌تر سلامت روان جلوگیری کند؛ زیرا سلامت روان جامعه در شرایط جنگی، به اندازه سلامت جسمی نیازمند توجه و مراقبت است.