به گزارش سلامت نیوز به نقل از اطلاعات، کاخ سبز، قدیمیترین بنای تاریخی مجموعه تاریخی فرهنگی سعدآباد، بیشترین آسیب را در حملات وحشیانه آمریکایی ـ صهیونیستی دیده است
کاخموزه سعدآباد، یکی از بزرگترین موزههای کشور، در حملات وحشیانه هوایی آمریکایی ـ صهیونیستی آسیب دیده است. مجموعه سعدآباد به دلیل کثرت بناهای تاریخی در آن، به نسبت دیگر موزهها و بناهای تاریخی، آسیب بیشتری دیده، برخی از بناها که به محل انفجار نزدیکتر بودند، آسیبهایشان جدیتر است و برخی کمتر.
بازدید از این کاخموزه در یک روز بهاری، بیشتر از آنکه جذاب باشد، تأسف و تأثر به همراه داشت، از تزئینات بسیار زیبای ازمیانرفته تا درختانی که توسط ترکشهای دژخیمان سر بریده شده بودند، غمی بود افزون بر غمهای بیکران یک جنگ تجاوزکارانه.
چه اتفاقی افتاد؟
ساعت ۳ بامداد روز سه شنبه ۲۶ اسفندماه ۱۴۰۴ حملهای هوایی به حریم بزرگترین مجموعه فرهنگی تاریخی ایران صورت گرفت که براثر انفجارهای متعدد و امواج و ترکشهای آنها آسیبهای جدی به بناهای تاریخی سعدآباد وارد شد.
عمده این آسیبها شامل شکسته شدن اکثر شیشههای در و پنجرههای بناها، آسیب به دیوارهای بناها شامل ایجاد ترکهای عمیق و ریخته شدن بخشی از آنها، آسیب به سقف بناها از جمله ایجاد ترکهای عمیق و ریخته شدن بخشی از آنها، آسیب به تزئینات داخلی بناها مانند گچبریها و آیینهکاری و لوسترها، کنده شدن درها و پنجرههای چوبی و آسیب به شیروانی بناهاست.
کدام کاخها بیشتر آسیب دیدند؟
شدت آسیب در سه کاخ نزدیک به محل انفجار بسیار جدی است؛ کاخ سبز، عمارت والی و موزه برادران امیدوار که احتمالا آسیبهای سازهای نیز دیدهاند.
کاخ سبز، قدیمیترین کاخ سعدآباد با بیش از یک قرن قدمت و مجموعه بینظیری از هنرهای سنتی ایرانی شامل خاتمکاری، منبتکاری، آیینهکاری، حجاری و گچبری، متأسفانه بیشترین آسیب را دیده است. اکثر شیشههای درها و پنجرهها شکسته، در دیوارها و سقف آن ترکهای عمیق به وجود آمده و سقف نیز دچار آسیب جدی شده است. تزیینات داخلی و خارجی ساختمان شامل گچبری و آیینهکاری، لوسترها و تزئینات چوبی، از دیگر بخشهای آسیبدیده هستند. شیروانی این کاخ نیز آسیب دیده است.
عمارت والی، کهنترین بخش مجموعه سعدآباد و مربوط به اواسط دوران قاجار است که یک الگوی منحصر به فرد ایرانی به شمار میرود.
اکثر شیشههای درها و پنجرههای آن شکسته و ترکهای عمیق در دیوار و سقف و آسیب به تزئینات، کنده شدن در و پنجره نیز از دیگر آسیبهای این کاخ است.
موزه برادران امیدوار شامل کلکسیونی بینظیر از فرهنگ بشری و میراث سفر دو جهانگرد ایرانی به دور دنیا نیز از گزند حمله وحشیانه در امان نمانده و به شیشهها، دیوارها، سقفها و شیروانی آن آسیب جدی وارد شده است.
اشیا در مخازن بودند
با توجه به شواهد پیش از آغاز جنگ، بسیاری از موزهها از جمله کاخموزه سعدآباد اقدام به جمعآوری و انتقال اشیای تاریخی به مخازن امن کرده بودند، از این رو خوشبختانه به اشیای تاریخی آسیبی وارد نشد.
روابط عمومی سعدآباد در توضیح اختصاصی برای روزنامه اطلاعات اعلام میکند: این اتفاق تلخ با وجود رعایت تمامی استانداردهای حفاظتی ملی و بینالمللی و قرار دادن علامت «سپر آبی» در همه نقاط مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد افتاد.
این نهاد میافزاید: آسیب به این مجموعه بزرگ تاریخی که دارای حدود ۱۰۰ ساختمان بزرگ و کوچک بوده و ۱۵ کاخموزه و موزه در آن وجود دارد و نیز دارای ۲۰۰هزار شیء تاریخی است، با آسیب به ۱۵ موزه بزرگ کشور برابری میکند. همچنین سعدآباد، سالانه حدود دو میلیون بازدیدکننده داخلی و خارجی دارد که نشانه اهمیت آن در میان گردشگران است.
براساس گفتههای روابط عمومی، طی دو سال گذشته با عنایت ویژه رییسجمهور و وزیر میراث فرهنگی به نگهداری و حفاظت از آثار تاریخی و نیز با اختصاص بودجه مرمت آثار و بناهای تاریخی به مجموعه سعدآباد، تقریبا ۹۰ درصد مشکلات بناها مرتفع شده بود که حالا برخی از آنها دوباره دچار مشکل شدهاند.
وضعیت بناهای دیگر
در مجموع بیشتر بناهای کاخ، آسیبهای کوچک و بزرگ دیدهاند اما به سه بنا آسیب جدیتری وارد شده است.
به جز آن، ۱۲ موزه دیگر و ۸۵ ساختمان کوچک و بزرگ مجموعه هم دچار آسیبهای مشترکی نظیر شکسته شدن اکثر شیشهها، آسیب به سقف بناها، کنده شدن درها و پنجرهها و آسیب به شیروانیها شدهاند.
در این میان، کاخموزه ملت، بزرگترین و پربازدیدترین کاخ مجموعه سعدآباد با کلکسیونی از هنر و معماری ایران و جهان، کاخموزه پوشاک سلطنتی با معماری منحصر بهفرد و کلکسیونی از البسه باارزش تاریخی از دوره قاجار تا معاصر، کاخموزه ظروف سلطنتی با معماری ویژه و شامل دهها هزار شیء تاریخی، موزه سلاحهای درباری با بیش از ۹۰ سال قدمت و کلکسیونی بینظیر از سلاحهای شخصی، کاخ بهمن، یکی از زیباترین عمارتهای سعدآباد با بیش از ۹۰ سال قدمت، کاخموزه استاد فرشچیان با عمارتی صدساله و موزه اسطوره هنری ایران و کاخموزه بهزاد با ساختمانی تاریخی مربوط به دوره قاجار از دیگر بناهای مهم سعدآباد هستند که در حملات آسیب دیدهاند.
همچنین کاخموزه هنرهای زیبا، بنای تاریخی روابط عمومی و ساختمان کتابخانه نیز دچار آسیب شدهاند.
اقدامات کمیسیون ملی یونسکو
یونسکو بهعنوان یکی از معتبرترین نهادهای بینالمللی برای حفظ میراث فرهنگی، قواعد و قوانین جدی برای حفاظت از مراکز تاریخی و باستانی وضع کرده است. بسیاری از بناهای ما به دلیل ثبت جهانی، دارای تگهای مخصوص حفاظتی هستند و برخی دیگر هنوز سپر آبی ندارند.
حسن فرطوسی، دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران که از سعدآباد و دیگر آثار تاریخی آسیبدیده در تهران، اصفهان، کردستان، کرمانشاه و لرستان بازدید کرده میگوید: تا یک ساعت پیش از تحویل سال، جلسهای با هفت تن از مسئولان، از جمله دبیر کنوانسیون لاهه درباره پاسداشت و حفاظت از میراث فرهنگی در دوران مخاصمات مسلحانه برگزار و آنها را تشویق و ترغیب کردیم که حتما هیأتی برای ارزیابی وضعیت به ایران اعزام شود. البته محدودیتهایی وجود دارد.
وی میافزاید: بهعنوان دبیر کمیسیون ملی یونسکو تأکید کردیم که درگیری و جنگ منعی برای خود ما نیست. از این رو تصمیم گرفتیم که از روز اول فروردین، کار را آغاز کنیم. بازدیدها از تهران شروع شد. ابتدا ازکاخ گلستان و کاخ سعدآباد و دیگر مجموعههایی که مورد هدف قرار گرفته بودند بازدید به عمل آمد.
یک صحنه نمادین
به جز تهران، بناهای تاریخی در بسیاری از شهرهای دیگر کشور نیز مورد تهاجم وحشیانه نیروهای آمریکایی- صهیونیستی قرار گرفت. فرطوسی میگوید: وقتی از همدان عبور میکردیم، خبر ناگوار بمباران همدان به ما رسید که آرامگاه باباطاهر و نماد ابنسینا مورد هدف قرار گرفته بودند. سپس به سمت سنندج حرکت کردیم. در سنندج، عمارت آصف و دیگر عمارتهای مربوط به دوره صفوی، از جمله «خانه کرد» مورد بررسی قرار گرفتند. وضعیت بسیار تأسفبرانگیز بود. برخی از اُرسیها که ۴۵۰ سال دوام آوردهاند و نیاز به مرمت نداشتند، اکنون دچار آسیبهای جدی شدهاند. در اصفهان نیز درخواست کردم نیروهای داوطلب، از جمله دانشجویان دکتری و کارشناسی ارشد برای کمک وارد عمل شوند. تعداد نیروهای موجود در میراث فرهنگی و پایگاهها بسیار محدود بود و پاسخگوی این حجم از بحران نبود.
دبیرکل کمیسیون ملی یونسکو در ایران، با اشاره به وضعیت آثار تاریخی کرمانشاه میافزاید: وضعیت مشابهی در کرمانشاه وجود داشت و باران شدید و بمباران، شرایط را دشوارتر کرده بود. در کرمانشاه، تکیه بیگلربیگی آسیب زیادی دیده و مسجد دولتشاهی نیز دچار خسارت شده است. در خرمآباد، اداره کل میراث فرهنگی استان لرستان در یک سوی رودخانه و در سوی دیگر آن، قلعه فلکالافلاک در یک سمت خیابان و مجموعههای میراث فرهنگی در سمت دیگر، همگی مورد حمله مستقیم قرار گرفتهاند. درباره قلعه فلکالافلاک که در مراحل پایانی ثبت جهانی قرار دارد، این حادثه یک فاجعه محسوب میشود.
فرطوسی در مورد آثار خسارتدیده در اصفهان میگوید: ساختمانی مربوط به دوره صفویه که بهعنوان ساختمان استانداری استفاده میشد، کاملا از بین رفته و موج انفجار تا عالیقاپو ادامه پیدا کرده بود.
وی در پایان تأکید میکند: تجربه بسیار تلخی بود. وقتی که روی شیشههای تاریخی خردشده راه میرفتیم و صدای خرد شدن آنها به گوش میرسید، انگار روی استخوان های تاریخ و تمدن قدم میزدیم. آن صحنه برای من کاملا نمادین بود. اینها میراث فرهنگی جهانی است، میراث ملی مردم ایران است.
آسیب رساندن به آثار تاریخی، نمیتواند هویت و فرهنگ ما را از بین ببرد، تنها نشانهای از استیصال دشمن در برابر ملتی بزرگ با پیشینهای کهن است که هربار از پس پرده جنگ و بدخواهی دشمنان خود، دوباره سر برافراشته و همچنان باشکوه و سربلند، قد علم کرده است.
نظر شما