به گزارش سلامت نیوز به نقل از اطلاعات، طرح عرضه قلیان اکسیژن  به دلیل اجرای نادرست و روشن نبودن ابعاد اخلاقی آن  به نتیجه نرسید

حدود دو سال پیش عبارت «قلیان اکسیژن» بر سر زبان‌ها افتاد، تضاد این دو واژه جذاب بود و مفهومی دوگانه و متضاد را به اذهان متبادر می‌ساخت که گویی اتفاقی مثبت برای قلیان‌کش‌ها در حال وقوع است، اما موضوع به این سادگی‌ها پیش نرفت!
قلیان اکسیژن در واقع طرح ابداعی یکی از هموطنانمان بود که به وزارت بهداشت ارائه شد.

این طرح که با حمایت‌هایی همراه بود، به مرکز تحقیقات استعمال دخانیات دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی سپرده شد تا با بررسی اثرات آن، مجوزهای فراگیر برایش صادر 
شود.این طرح در پیچ و تاب بوروکراسی و موانع دیوانی گرچه به مرحله پایلوت (اجرای آزمایشی) رسید، اما در نهایت، اجرای نادرست و روشن نبودن ابعاد اخلاقی کار، مانع از به سرانجام رسیدن آن شد.

«کد اخلاق»، شرط اول

هر پژوهشی که مؤلفه‌های آن ممکن است بر روی انسان تأثیرگذار باشد، نیاز به دریافت کد اخلاق از شورای پژوهشی دانشگاه یا مرکز پژوهشی دارد.

مهندس محسن فرهادی، رئیس مرکز سلامت محیط و کار وزارت بهداشت در این‌باره می‌گوید: قرار شد مراکزی به صورت آزمایشی توسط بخش خصوصی یا متقاضیان ایجاد شود تا مردم از قلیان اکسیژن استفاده کنند، بعد از آن، آزمایش‌های لازم روی مصرف‌کنندگان انجام شود و مورد بررسی قرار گیرد؛ پس این طرح در گام نخست نیاز به کد اخلاق داشت. 

وی می‌افزاید: هفت مرکز به صورت آزمایشی توسط مبدع طرح راه‌اندازی شد و البته به دلیل جاذبه‌های مالی، افراد دیگری نیز اقدام به راه‌اندازی مراکز مشابه کردند. در این طرح، گاز اکسیژن به همراه گاز N۲O که به‌عنوان گاز نشاط‌آور یا خنده شناخته می‌شود، در قلیان به مصرف‌کنندگان عرضه می‌شد، چرا که گاز اکسیژن به صورت خالص برای ریه انسان قابل‌قبول نیست، اما نسبت مشخصی از ترکیب این دو گاز می‌تواند قابل جذب باشد.

 
بعد از اجرای طرح به صورت پایلوت، گزارش‌هایی مبنی بر عوارض آن روی مصرف‌کنندگان منتشر شد، در مقابل گزارش‌هایی هم تأثیرات مثبت را نشان می‌داد.

فرهادی به دقیق نبودن پروتکل‌های پژوهشی اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد: دستگاه دارای پیچ تنظیم دوزاژ اکسیژن و گاز N۲O بود که توسط ارائه‌دهنده قلیان تنظیم می‌شد و طبیعتا میزان استنشاق در مصرف‌کنندگان متفاوت بود، از این رو امکان بررسی دقیق وجود نداشت.
رئیس مرکز سلامت محیط و کار می‌افزاید: بعد از مدت‌ها کش‌وقوس، به دلایلی از جمله سنجش روی انسان و نیز عدم امکان بررسی دقیق، کد اخلاقی پژوهش لغو شد، یعنی این طرح مغایر با اخلاق پزشکی تشخیص داده شد. بعد از آن، مرکز تحقیقات کنترل دخانیات این پژوهش را ادامه نداد.

فرهادی تأکید می‌کند: در واقع به دلایلی که بیان شد، هیچ نتیجه مشخص در تأیید یا رد قطعی این محصول به دست نیامد.

مخالفت انجمن مبارزه با دخانیات 

یکی از نهادهای مخالف عرضه قلیان اکسیژن، انجمن مبارزه با دخانیات است که از ابتدا علنا با این طرح مخالفت کرد. دکتر شریف ترکمن‌نژاد، مشاور علمی این ‌جمعیت تأکید می‌کند: قلیان اکسیژن آسیب‌زاست و به هیچ وجه مورد تأیید انجمن و دیگر نهادهای متولی سلامت نیست. 

وی می‌افزاید: عرضه قلیان اکسیژن در چند استان به صورت پایلوت صورت گرفت که در واقع بخشی از یک پژوهش در مورد تأثیرات این محصول بود. مجوزهای لازم برای انجام این پژوهش صادر شده بود ولی طرح نتوانست از خودش دفاع کند. به عبارتی به نتایجی که در ابتدا مد نظر بود نرسید و پس از دوره‌ای عرضه، مشخص شد که قلیان اکسیژن نه‌تنها مفید نیست، بلکه به دلایل متعدد مضر است و باعث افزایش مصرف دخانیات می شود.

دلایل رد قلیان اکسیژن

با این که پژوهش دقیقی در مورد نتایج استفاده از قلیان اکسیژن صورت نگرفت، اما انجمن مبارزه با استعمال دخانیات، دلایلی بر رد آن دارد؛ دلایلی که استفاده از هر ابزاری در خدمت دخانیات را نادرست می‌داند. این مخالفت در حالی اتفاق افتاد که ظاهر امر نشان می‌داد قلیان اکسیژن می‌تواند ابزاری مفید برای سلامتی یا دست‌کم برای ترک دخانیات باشد. مشاورعلمی انجمن مبارزه با استعمال دخانیات تأکید می‌کند: از نظر علمی ریه ما به هیچ چیز به جز هوا نیاز ندارد و حداقل سه دلیل برای رد این ابزار داریم. اول این که میزان اکسیژن برای بدن انسان مشخص است و اگر بیش از ۲۰ درصد از هوای مورد تنفس، اکسیژن باشد، ضرر دارد. در صورتی که فردی نیاز به اکسیژن بیشتر داشته باشد این موضوع باید توسط پزشک تجویز
 شود.

دکتر ترکمن‌نژاد به وجود گاز خنده (N۲O) در قلیان‌های اکسیژن اشاره می‌کند و دلیل دوم را وجود همین گاز می‌خواند: در محل عرضه، همراه با اکسیژن، گازهای دیگری مثل N۲O سرو می‌شد که تأثیرات مخرب زیادی دارد. این گاز به‌دلیل اثری که روی متابولیسم ویتامین b۱۲  می‌گذارد، اعصاب محیطی را تخریب می‌کند و آسیب‌های جدی باقی می‌گذارد.

او می‌افزاید: بررسی‌های دقیقی انجام دادیم و با تعدادی از مصرف‌کنندگان و متخصصان سم‌شناسی مصاحبه کردیم و این ابزار کاملا مردود شد.هنجارسازی استعمال، دلیل دیگری است که ترکمن‌نژاد به آن اشاره می‌کند و توضیح می‌دهد: هر ابزاری که زمینه‌ساز مصرف دخانیات باشد و موضوع دخانیات را هنجار کند، موردتأیید نیست. این مهم توسط سازمان جهانی بهداشت هم اعلام شده است.
ترک دخانیات آن‌قدرها هم سخت نیست!

ترک استعمال دخانیات چندان هم دشوار نیست، به شرط آن‌که از مسیر درست پیش برود. دکتر ترکمن‌نژاد با اشاره به این موضوع می‌گوید: ترک عادت دودکردن، راه‌های خیلی منطقی دارد. ما پزشکانی داریم که متخصص ترک دخانیات هستند و مشاوره‌های روان‌شناختی می‌دهند. فردی که قصد ترک دارد ابتدا با دارو و بعد با ابزارهای دیگر می‌تواند به سمت ترک
 برود. وی تأکید می‌کند: اگر قرار است محصولی جایگزین سیگار باشد، هم آدامس و هم برچسب ترک سیگار در بازار وجود دارد که افراد با کمک پزشکان می‌توانند از آنها استفاده کنند. به‌طور کلی قرص، آدامس و برچسب اگر زیر نظر پزشک و در طول شش ماه استفاده شود، سیگار با کمترین مشکل ترک می‌شود.

قلیان تجهیزات پزشکی نیست

از آنجا که قلیان اکسیژن به‌عنوان تجهیزات پزشکی شناخته نشده، تحقیقات دقیقی در مورد آن صورت نگرفته است.  مشاور علمی انجمن مبارزه با استعمال دخانیات با اشاره به این مطلب می‌گوید: ما اطلاعی در مورد آن که این وسیله از کجا آمده‌است نداریم و چون در مقوله تجهیزات پزشکی نیست، حتی در وزارت بهداشت هم مورد آزمایش قرار نگرفت و فقط به گزارش مرکز تحقیقات کنترل دخانیات بیمارستان مسیح دانشوری اکتفا شد.

وی ادامه می‌دهد: داده‌هایی که در مورد این ابزار جمع‌آوری شده، در مصاحبه با مصرف‌کنندگان به دست آمده و کسی گازها و میزان آن‌ها را آنالیز نکرده است. مصرف‌کنندگان از پیچی در جلوی دستگاه خبر داده‌اند که به اختیار مصرف‌کننده، میزان ورود اکسیژن و دیگر موارد را تنظیم می کند و این خود یک خطر بزرگ برای سلامتی است.

دکتر ترکمن‌نژاد در پایان تأکید می‌کند: بسیاری از مصرف‌کنندگان از وابستگی به این نوع قلیان خبر داده‌اند، در حالی که اکسیژن، وابستگی ایجاد نمی‌کند و این نگرانی وجود دارد که گازهای دیگری سرو شود.