بعضی نوزادان، پیش از آنکه فرصت کامل شدن در آغوش مادر را پیدا کنند، چشم به جهان باز می‌کنند، نوزادانی کوچک با دستانی ظریف و جثه‌هایی نحیف که نخستین روزهای زندگی‌شان را نه در خانه، بلکه در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان سپری می‌کنند.

مراقبت از نوزاد نارس/ چرا ترخیص از NICU پایان مسیر درمان نیست؟

به گزارش سلامت نیوز به نقل از ایسنا، بعضی نوزادان، پیش از آنکه فرصت کامل شدن در آغوش مادر را پیدا کنند، چشم به جهان باز می‌کنند، نوزادانی کوچک با دستانی ظریف و جثه‌هایی نحیف که نخستین روزهای زندگی‌شان را نه در خانه، بلکه در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان سپری می‌کنند.

برای این نوزادان و خانواده‌هایشان، هر روز انتظار، هر گرم افزایش وزن و هر قدم کوچک در مسیر بهبودی، معنای بزرگی دارد؛ مسیری که با نگرانی آغاز می‌شود، اما می‌تواند به شیرین‌ترین لحظه زندگی، یعنی در آغوش گرفتن نوزاد و بازگشت او به خانه، ختم شود.

روز جهانی نوزاد نارس، فرصتی برای روایت امید، مقاومت و تلاش نوزادانی است که از همان نخستین روزهای زندگی، مسیر متفاوتی را پشت سر می‌گذارند. پیشرفت مراقبت‌های پزشکی، تلاش متخصصان و پرستاران و همراهی خانواده‌ها، شانس زنده ماندن و رشد سالم بسیاری از این نوزادان را افزایش داده است. نوزادانی که شاید آغاز زندگی‌شان با چند هفته زودتر رسیدن همراه بوده، اما می‌توانند آینده‌ای روشن پیش رو داشته باشند، چراکه تولد نارس، پایان یک رویا نیست، بلکه آغاز مسیری است که با مراقبت و حمایت می‌تواند به روزهای زیبای کودکی برسد.

دکتر محمدباقر حسینی، فوق‌تخصص نوزادان با اشاره به تعریف تولد نارس اظهار کرد: نوزاد نارس به نوزادی گفته می‌شود که زودتر از موعد مقرر متولد شده باشد و نوزادانی که پس از تکمیل ۳۷ هفته بارداری و در هفته ۳۷ یا بالاتر به دنیا می‌آیند، نوزاد رسیده یا ترم محسوب می‌شوند.

علل تولد زودرس، از فشار خون و دیابت تا عفونت‌های پنهان

وی با بیان اینکه علت اصلی تولد زودرس در بسیاری از موارد هنوز مشخص نیست، افزود: مهم‌ترین علت شروع انقباضات رحمی و تولد زودرس همچنان ناشناخته است و در موارد زیادی نمی‌توان مشخص کرد چه عاملی باعث شده انقباضات رحم در هفته‌های پیش از موعد آغاز شود، با این حال، از میان عوامل شناخته‌شده می‌توان به فشار خون بالا، به‌ویژه فشار خون کنترل‌نشده، پره‌اکلامپسی (مسمومیت بارداری)، دیابت کنترل‌نشده و بیماری‌های زمینه‌ای مادر اشاره کرد.

حسینی ادامه داد: بیماری‌های زمینه‌ای مادر از جمله بیماری‌های ایمنی، بیماری‌های دستگاه گوارش، مشکلات کلیوی و درگیری‌های کبدی در دوران بارداری نیز می‌توانند احتمال تولد زودرس را افزایش دهند. گاهی نیز متخصصان زنان برای حفظ جان مادر، ناچار به ختم زودتر بارداری می‌شوند.

وی با اشاره به نقش عفونت‌های پنهان در تولد زودرس گفت: در میان عوامل شناخته‌شده، کوریوآمنیونیت یا التهاب و عفونت پرده‌های جنینی از عوامل مهم آغاز انقباضات رحمی و تولد زودرس است. با وجود تحقیقات گسترده در سراسر دنیا، هنوز در بسیاری از موارد علت دقیق زایمان زودرس مشخص نیست و پژوهش‌ها برای شناسایی عوامل مؤثر همچنان ادامه دارد.

این فوق‌تخصص نوزادان با تأکید بر اهمیت تشخیص زودهنگام عفونت‌ها در دوران بارداری بیان کرد: تب در مادر باردار باید جدی گرفته شود و شناسایی عفونت‌های زنان و مادران باردار اهمیت زیادی دارد. متخصصان زنان با تشخیص به‌موقع عفونت و آغاز درمان‌های آنتی‌بیوتیکی می‌توانند از پیشرفت التهاب و عفونت پرده‌های جنینی جلوگیری کنند و در صورت امکان، تولد نوزاد را به تعویق بیندازند تا فرصت بیشتری برای تکامل جنین فراهم شود.

مشکلات تنفسی، نخستین چالش نوزادان نارس

حسینی اظهار کرد: این نوزادان با مسائل و چالش‌های متعددی روبه‌رو هستند که نخستین و مهم‌ترین آن‌ها مشکلات تنفسی است، زیرا ممکن است ریه‌های نوزاد هنوز آمادگی لازم برای تنفس در هوای آزاد را نداشته باشد و به همین دلیل به حمایت‌ها و تجهیزات کمک‌تنفسی نیاز پیدا کند.

وی افزود: در روزهای نخست تولد، مهم‌ترین چالش ما مشکلات تنفسی این نوزادان است و در بخش‌های مراقبت ویژه نوزادان از تجهیزات و روش‌های کمک‌تنفسی استفاده می‌کنیم تا تنفس آن‌ها را حمایت کرده و از بروز عوارض جدی و مرگ ناشی از مشکلات تنفسی جلوگیری کنیم.

تغذیه نوزادان نارس با چالش‌های خاص همراه است

وی دومین چالش نوزادان نارس را مسائل مربوط به تغذیه دانست و گفت: این نوزادان به دلیل تولد زودتر از موعد، ممکن است هنوز توانایی مکیدن و بلع کامل را به دست نیاورده باشند، بنابراین تغذیه آن‌ها به‌ویژه با شیر مادر، نیازمند روش‌ها و آموزش‌های خاصی است.

حسینی ادامه داد: برای نوزادانی که توانایی مکیدن دارند، روش‌های ویژه‌ای برای آموزش تغذیه از سینه مادر در نظر گرفته می‌شود، اما نوزادانی که در سنین بارداری بسیار پایین متولد شده‌اند و هنوز توانایی مکیدن ندارند، از طریق لوله معده و با وارد کردن آرام شیر مادر به دستگاه گوارش تغذیه می‌شوند.

وی با اشاره به تکامل‌نیافتگی دستگاه گوارش برخی نوزادان نارس اظهار کرد: روده‌های این نوزادان ممکن است هنوز به تکامل کامل نرسیده باشد و در نتیجه با مشکلات گوارشی مانند استفراغ مواجه شوند، از این رو، تغذیه یکی از چالش‌های مهم در مراقبت از این گروه از نوزادان است.

احتمال خونریزی مغزی در نوزادان بسیار نارس

این فوق‌تخصص نوزادان گفت: نوزادان بسیار کوچک و کم‌وزن در برابر خونریزی مغزی آسیب‌پذیر هستند و احتمال بروز این عارضه در آن‌ها وجود دارد، به همین دلیل تلاش می‌کنیم با استفاده از روش‌های مراقبتی مناسب، این خطر را به حداقل برسانیم.

نوزادان زیر ۳۲ هفته به مراقبت‌های ویژه بینایی نیاز دارند

حسینی با اشاره به احتمال بروز مشکلات بینایی در برخی نوزادان نارس بیان کرد: نوزادانی که پیش از ۳۲ هفته بارداری متولد می‌شوند یا وزن تولد آن‌ها کمتر از ۱۵۰۰ گرم است، از نظر شبکیه و بخش‌های داخلی چشم آسیب‌پذیرتر هستند، البته این مشکلات برای همه این نوزادان اتفاق نمی‌افتد، اما برخی از آن‌ها در معرض آسیب‌های چشمی قرار دارند.

وی افزود: برای پیشگیری از آسیب‌های بینایی، نوزادان واجد شرایط به‌صورت منظم برای معاینه ته چشم و شبکیه ارجاع می‌شوند تا در صورت مشاهده نشانه‌های آسیب، مداخلات درمانی در زمان مناسب انجام شود.

وی درباره مشکلات شنوایی نوزادان نارس نیز گفت: احتمال اختلال شنوایی در نوزادان نارس کمی بیشتر از نوزادان رسیده است، به‌طوری‌که در میان هر هزار نوزاد رسیده، ممکن است حدود سه نوزاد از بدو تولد دچار اختلال شنوایی باشند و این احتمال در نوزادان نارس تا حدودی افزایش می‌یابد. به همین دلیل انجام شنوایی‌سنجی برای این نوزادان ضروری است

این فوق‌تخصص نوزادان با اشاره به عوارض احتمالی تولد زودرس در سال‌های بعد زندگی اظهار کرد: برخی از نوزادان نارس ممکن است در دوران کودکی با مشکلاتی مانند بیش‌فعالی یا اختلالات تکاملی مواجه شوند که احتمال بروز آن‌ها در مقایسه با کودکان متولدشده در موعد مقرر کمی بیشتر است، البته این موارد در درصد کمی از نوزادان اتفاق می‌افتد و قرار نیست همه نوزادان نارس در آینده با چنین مشکلاتی روبه‌رو شوند.

وی درباره احتمال تکرار تولد زودرس در بارداری‌های بعدی مادرانی که سابقه تولد نوزاد نارس دارند، گفت: عوامل ژنتیکی نیز می‌توانند در تولد زودرس نقش داشته باشند و در خانواده‌هایی که سابقه تولد نوزاد نارس وجود دارد، احتمال تولد زودرس در بارداری‌های بعدی کمی بیشتر است، اما این احتمال به معنای قطعی بودن تکرار آن نیست.

حسینی با تأکید بر ضرورت افزایش آگاهی جامعه درباره نوزادان نارس و خانواده‌های آن‌ها اظهار کرد: نخستین موضوع این است که جامعه باید بداند نوزادانی که پیش از ۳۷ هفته بارداری متولد می‌شوند، شرایط خاصی دارند و خانواده‌های آن‌ها نیز روزهای دشوار و پراسترسی را پشت سر می‌گذارند، بنابراین لازم است این خانواده‌ها درک و حمایت شوند.

وی افزود: بستری شدن نوزاد در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) علاوه بر خود نوزاد، خانواده و اطرافیان او را نیز درگیر می‌کند. ما از مادر می‌خواهیم از همان روزهای نخست در کنار نوزاد حضور داشته باشد، در بیمارستان بماند و در مراقبت از فرزند خود مشارکت کند، هرچه حضور و مشارکت مادر بیشتر باشد، به نفع نوزاد خواهد بود و می‌تواند به بهبود سریع‌تر و ترخیص زودتر او کمک کند.

شیر مادر برای نوزاد نارس نقش دارو دارد

این فوق‌تخصص نوزادان گفت: از مادران می‌خواهیم برای فرزند خود شیر بدوشند و آن را در اختیار نوزاد قرار دهند، زیرا شیر مادر برای نوزادان نارس و به‌طور کلی شیرخواران، تنها یک ماده غذایی نیست، بلکه نقش محافظتی و تقویت‌کننده سیستم ایمنی دارد و می‌تواند در حفظ سلامت و نجات جان نوزاد مؤثر باشد.

وی ادامه داد: هرچه مادر حضور بیشتری در بیمارستان داشته باشد، برای فرزند خود شیر بدوشد و در تغذیه او مشارکت کند، به سلامت نوزاد کمک بیشتری خواهد کرد.

مراقبت کانگورویی، تماس پوست با پوست مادر و نوزاد

حسینی مراقبت آغوشی یا کانگورویی را از دیگر اقدامات مؤثر در مراقبت از نوزادان نارس دانست و اظهار کرد: در این روش از مادر می‌خواهیم نوزاد را روی پوست سینه خود قرار دهد تا تماس مستقیم پوست با پوست میان مادر و نوزاد برقرار شود. این روش یکی از مراقبت‌های مهم و نجات‌بخش برای نوزادان بسیار کم‌وزن و زودمتولدشده است.

وی افزود: مشارکت مادر در شیردهی، تعویض پوشک و سایر امور مراقبتی نیز به توانمند شدن او در نگهداری از فرزندش کمک می‌کند و نقش مهمی در روند مراقبت از نوزاد دارد.

وی با بیان اینکه حمایت خانواده و اطرافیان از مادران دارای نوزاد نارس ضروری است، گفت: جامعه باید بداند نوزاد نارس با چه چالش‌هایی روبه‌رو است و خانواده او چه شرایط دشواری را تحمل می‌کند، به همین دلیل این خانواده‌ها به حمایت عملی اطرافیان نیاز دارند.

نوزاد نارس فقط به انکوباتور نیاز ندارد، آغوش خانواده و مراقبت تخصصی، دو بال برای ادامه زندگی

دکتر مجید محله‌ای، فوق تخصص نوزادان و دانشیار دانشگاه علوم پزشکی تبریز، به مناسبت روز جهانی نوزاد نارس در گفت‌وگو با ایسنا با اشاره به ضرورت مراقبت‌های تخصصی از نوزادانی که پیش از موعد متولد می‌شوند، اظهار کرد: مراقبت از نوزادان نارس در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان (NICU) مجموعه‌ای از اقدامات تخصصی و شبانه‌روزی است که با هدف حفظ حیات، پیشگیری از عوارض ناشی از نارس بودن و فراهم کردن شرایط مناسب برای رشد و تکامل نوزاد انجام می‌شود.

وی افزود: میزان موفقیت درمان به سن بارداری، وزن هنگام تولد، شرایط بالینی نوزاد و امکانات مرکز درمانی بستگی دارد و مراقبت از نوزاد نارس، هر ساعت و گاهی هر دقیقه می‌تواند در سرنوشت او تأثیرگذار باشد.

وی گفت: کنترل دقیق دمای بدن، پایش مداوم علائم حیاتی، پیشگیری و درمان عفونت‌ها و تأمین نیازهای تغذیه‌ای از طریق شیر مادر، لوله معده یا سرم‌های وریدی از جمله این اقدامات است.

محله‌ای ادامه داد: حمایت تنفسی با روش‌های مختلف از جمله اکسیژن‌درمانی، استفاده از دستگاه‌های کمک‌تنفسی و در صورت نیاز تهویه مکانیکی نیز انجام می‌شود. همچنین عوارض احتمالی نارس بودن، مانند خونریزی مغزی، مشکلات گوارشی و اختلالات بینایی، به‌طور مستمر بررسی و مراقبت می‌شوند.

وی با بیان اینکه مراقبت از نوزاد نارس صرفاً به اقدامات درمانی محدود نمی‌شود، خاطرنشان کرد: مراقبت‌های تکاملی، کاهش استرس و درد، حفظ ارتباط عاطفی نوزاد با والدین، ترویج تغذیه با شیر مادر و استفاده از روش مراقبت آغوشی یا کانگورویی نیز بخش مهمی از برنامه درمانی این نوزادان است، به عبارتی، یک نوزاد نارس فقط به انکوباتور نیاز ندارد، بلکه به یک تیم درمانی متخصص، مراقبت علمی و آغوش گرم خانواده نیازمند است.

مدت بستری نوزادان نارس به شرایط بالینی آنها بستگی دارد

رئیس بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی زهرا مردانی‌آذر درباره مدت بستری نوزادان نارس در بیمارستان نیز گفت: نمی‌توان زمان مشخص و یکسانی را برای بستری تمام نوزادان نارس تعیین کرد، چراکه برخی از این نوزادان ممکن است تنها چند روز یا چند هفته به مراقبت بیمارستانی نیاز داشته باشند، در حالی که نوزادان بسیار نارس یا دارای وزن تولد بسیار پایین ممکن است چندین هفته و گاهی تا حوالی زمان تولد پیش‌بینی‌شده خود، یعنی حدود هفته چهلم بارداری، در بیمارستان بستری بمانند.

وی اضافه کرد: ترخیص نوزاد از بخش مراقبت‌های ویژه صرفاً بر اساس رسیدن به وزن مشخصی انجام نمی‌شود، بلکه نوزاد باید بتواند دمای بدن خود را خارج از انکوباتور حفظ کند، تغذیه کافی و ایمن داشته باشد، تنفس و علائم حیاتی پایداری نشان دهد و از نظر سایر شرایط بالینی نیز آمادگی ترخیص را کسب کرده باشد.

وی تأکید کرد: هدف از مراقبت‌های ویژه نوزادان، صرفاً زنده نگه داشتن نوزاد نارس نیست، بلکه تلاش می‌کنیم با مراقبت علمی، دقیق و همه‌جانبه، احتمال بروز عوارض کوتاه‌مدت و بلندمدت را کاهش دهیم و بهترین فرصت را برای رشد و تکامل سالم این نوزادان فراهم کنیم.

محله‌ای با اشاره به ضرورت پیگیری‌های تخصصی پس از ترخیص نوزادان نارس از بیمارستان اظهار کرد: تمام نوزادان نارس پس از ترخیص به پیگیری‌های منظم پزشکی نیاز دارند و باید تحت نظر پزشک متخصص کودکان یا فوق تخصص نوزادان باشند؛ البته میزان و نوع این پیگیری‌ها بر اساس سن بارداری و شرایط بالینی، متفاوت خواهد بود.

وی با بیان اینکه برخی عوارض ناشی از نارس بودن ممکن است در زمان بستری آشکار نشوند و ماه‌ها یا حتی سال‌ها بعد خود را نشان دهند، افزود: ترخیص از بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان به معنای پایان مراقبت پزشکی نیست، بلکه آغاز مرحله جدیدی از مراقبت و پایش سلامت و تکامل کودک است.

وی درباره موارد مورد بررسی در این پیگیری‌ها توضیح داد: ارزیابی منظم رشد جسمی شامل وزن، قد و دور سر، بررسی وضعیت تغذیه و دریافت مواد مغذی مورد نیاز، ارزیابی تکامل عصبی و حرکتی، بررسی مهارت‌های شناختی و زبانی، کنترل بینایی و شنوایی و همچنین بررسی وضعیت سلامت عمومی کودک از جمله این موارد است.

این فوق تخصص نوزادان ادامه داد: در نوزادان بسیار نارس یا دارای وزن تولد بسیار پایین، غربالگری و پیگیری مشکلاتی مانند اختلالات بینایی نوزادان نارس (ROP)، اختلالات شنوایی، بیماری‌های مزمن ریوی و مشکلات تکاملی اهمیت ویژه‌ای دارد.

وی تشخیص زودهنگام اختلالات تکاملی و مداخله به‌موقع را بسیار مهم دانست و گفت: در صورت مشاهده تأخیر در مهارت‌های حرکتی، گفتاری یا شناختی، اقدامات توان‌بخشی و مداخلات تکاملی زودهنگام می‌توانند نقش مؤثری در بهبود پیامدهای آینده کودک داشته باشند.

محله‌ای با اشاره به سایر ضرورت‌های مراقبتی پس از ترخیص افزود: واکسیناسیون به‌موقع، تغذیه با شیر مادر، تأمین ویتامین‌ها و مکمل‌های مورد نیاز و آموزش والدین نیز از اهمیت زیادی برخوردار است.

مراقبت از نوزاد سالم از زمان تصمیم زوجین برای فرزندآوری آغاز می‌شود

رئیس بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان مرکز آموزشی، پژوهشی و درمانی زهرا مردانی‌آذر درباره راهکارهای کاهش احتمال تولد نوزاد نارس نیز اظهار کرد: پیشگیری از تولد نوزاد نارس یکی از مهم‌ترین اهداف مراقبت‌های سلامت مادر و کودک است و این اقدامات باید حتی پیش از شروع بارداری آغاز شوند.

وی با اشاره به اهمیت بررسی وضعیت سلامت مادر پیش از بارداری افزود: شناسایی بیماری‌های زمینه‌ای مانند دیابت، فشار خون بالا، بیماری‌های کلیوی و اختلالات تیروئید اهمیت زیادی دارد و کنترل مناسب این بیماری‌ها پیش از بارداری می‌تواند خطر برخی عوارض بارداری و زایمان زودرس را کاهش دهد.

وی اصلاح کمبودهای تغذیه‌ای، مصرف اسیدفولیک، رسیدن به وزن مناسب، ترک سیگار و قلیان و پرهیز از مصرف الکل و مواد مخدر را از دیگر اقدامات مهم پیش از بارداری برشمرد.

محله‌ای با بیان اینکه مراقبت‌های منظم و اصولی در دوران بارداری نیز نقش مهمی در کاهش خطر تولد زودرس دارند، گفت: در این مراقبت‌ها باید وضعیت سلامت مادر و رشد جنین به‌طور مستمر ارزیابی شود و عواملی مانند فشار خون بالا، دیابت بارداری، عفونت‌ها، مشکلات جفت و اختلالات رشد جنین به‌موقع تشخیص داده شوند.

وی ادامه داد: شناسایی مادرانی که سابقه زایمان زودرس یا سقط در سه‌ماهه دوم بارداری دارند نیز اهمیت زیادی دارد. در این افراد ممکن است بررسی طول دهانه رحم با سونوگرافی و در موارد خاص استفاده از درمان‌هایی مانند پروژسترون یا سرکلاژ (دوختن دهانه رحم) ضرورت داشته باشد..

مادران علائم هشداردهنده زایمان زودرس را جدی بگیرند

وی با اشاره به اهمیت آگاهی مادران از علائم هشداردهنده زایمان زودرس اظهار کرد: انقباضات منظم و دردناک رحم، احساس فشار در ناحیه لگن، کمردرد مداوم، خونریزی یا خروج مایع از واژن، به‌ویژه پیش از هفته سی‌وهفتم بارداری، نیازمند ارزیابی فوری پزشکی است.

محله‌ای با توصیف شرایط نوزادان بستری در بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان گفت: وقتی وارد بخش مراقبت‌های ویژه نوزادان می‌شویم، با نوزادانی روبه‌رو هستیم که شاید وزن بعضی از آنها حتی به یک کیلوگرم هم نرسیده باشد، اما هر کدام دنیایی از امید و ظرفیت برای زندگی دارند.

وی افزود: وظیفه ما به‌عنوان پزشک و کادر درمان این است که با دانش، تجربه و تعهد خود از این فرصت زندگی محافظت کنیم. امیدوارم روزی برسد که هیچ نوزادی به دلیل نبود امکانات یا دسترسی نداشتن به مراقبت‌های تخصصی، فرصت زندگی سالم را از دست ندهد.

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
captcha