نگهداری شیر مادر برای مادران شاغل و حتی مادران خانه دار مهم است و به همین دلیل ممکن است سئوالات زیادی در این زمینه وجود داشته باشد. نکات کاربردی را مورد انتخاب ظروف مناسب، انجماد و از انجماد خارج کردن کردن شیر مادر و موارد دیگر را در زیر بخوانید.

شیرمادر تا چه مدت در یخچال و فریزر قابل نگهداری است؟

زمانی از روز را می‌توان برای دوشیدن شیر انتخاب کرد که پستان پر از شیر باشد در بیشتر مادران صبح‌ها پستان‌ها پرتر است ولی عملا در هر موقعی از روز می‌توان پستان‌ها را دوشید.

به گزارش سلامت نیوز به نقل از پایگاه بین المللی استاندارد ،گاهی لازم می‌شود مادر، شیر خود را بدوشد و به وسیله فنجان، قاشق، قطره‌چکان، سرنگ و یا حتی لوله معده به کودک بخوراند.

نوزادانی که ممکن است نتوانند در مراحل اولیه تولد مستقیما شیر از پستان مادر بخورند : 

نوزاد نارس و یا بیماری که در بیمارستان بستری است و نیاز به شیر مادر دارد.

در مورد این نوزادان توصیه می‌شود در اولین فرصتی که مقدور باشد نوزاد بتواند پستان‌های مادر را ولو پس از تخلیه کامل و حتی برای مدت کوتاه هم که شده بمکد تا هم پستان‌های مادر تحریک شود و هم نوزاد مکیدن را تمرین کند.

آن دسته از شیرخوارانی که به دلیل نقایص مادرزادی قادر به مکیدن مستقیم پستان نیستند.

گاهی شیر خواران در بدو تولد نمیتوانند مستقیما شیر بخورند و باید از شیر دوشیده شده استفاده کنند مانند نوزادان نارس که به دلیل وزن پایین نمیتوانند شیر بمکند و یا مانند وزادانی که شکاف بزرگ کام دارند.

مادری که به هیچ‌وجه امکان تغذیه مستقیم شیرخوار در برخی ساعت برای او وجود ندارد.

مادری که  مجبور است مدتی از فرزندش دور باشد یا مثلا در خارج از منزل اشتغال دارد . در این صورت مادر باید هر 3 ساعت یک بار هر دو پستان خود را بدوشد و شیر را در یخچال و یا یخدان نگهداری کند و در پایان ساعت کار آن را در یخدان کوچکی به منزل منتقل کند.

آمادگی اولیه برای دوشیدن شیر

 زمانی از روز را می‌توان برای دوشیدن شیر انتخاب کرد که پستان پر از شیر باشد در بیشتر مادران صبح‌ها پستان‌ها پرتر است ولی عملا در هر موقعی از روز می‌توان پستان‌ها را دوشید. برای مثال می‌توان از هر وعده تغذیه شیرخوار، شیر اضافی همان پستانی که کاملا تخلیه نشده و یا پستانی که شیرخوار از آن شیر نخورده است را دوشید و ذخیره کرد. 

بهتر است 10 - 20 دقیقه قبل از شروع دوشیدن شیر، مادر کمی استراحت کند و یک نوشیدنی مثل آب‌میوه و ترجیحا نوشیدنی‌های گرم (به جزه قهوه) مانند شیر، چای کم‌رنگ یا سوپ بخورد. مایعات گرم بیشتر از مایعات سرد به ترشح شیر کمک می‌کنند. مادرانی که سیگار می‌کشند و نتوانسته‌اند آن را ترک کنند قبل از دوشیدن شیر باید از مصرف سیگار پرهیز کنند. 

شیرمادر تا چه مدت در یخچال و فریزر قابل نگهداری است؟

 قبل از دوشیدن شیر توصیه می‌شود یک حوله گرم و مرطوب به مدت 5 - 10 دقیقه روی پستان و نوک آن قرار داده شود. حمام کردن، ماساژ پستان، ماساژ ستون فقرات ناحیه پشت و یا نوک پستان هر کدام به مدت یک تا دو دقیقه هم به این کار کمک می‌کند.

برای ماساژ پستان باید یک دست را زیر پستان و دست دیگر را بالای آن قرار داد و با حرکت یک یا هر دو دست همزمان با هم از طرف قفسه سینه به طرف نوک پستان، مجاری شیر را لمس نمود تا شیر به طرف مخازن آن‌که در زیر هاله پستان قرار دارند، جریان پیدا کند. وسایلی که برای دوشیدن شیر به کار می‌روند باید تمیز و در صورت امکان عاری از میکروب یعنی استریل باشند به ویژه در موارد تغذیه نوزاد نارس و یا بیمار بستری در بیمارستان.

 

دوشیدن شیر با دست

چون مخازن جمع کننده شیر درست زیر هاله پستان قرار دارند. برای خروج شیر باید روی این قسمت فشار وارد شود نه به نوک یا قسمت‌های دیگر پستان زیرا فشار دادن نوک پستان نه تنها سبب جاری شدن شیر نمی‌شود، بلکه موجب ترک خوردگی، سوزش و نازک شدن پوست نوک پستان هم می‌شود.

از مالش و فشاردادن (چلاندن) پستان و یا فشار دادن و ساییدن انگشتان به روی پوست پستان نیز باید پرهیز نمود. در این روش، انگشتان دست باید طوری قرار گیرند که انگشت شست در بالای لبه فوقانی هاله و انگشت اشاره و انگشت میانی درست در لبه تحتانی هاله پستان و روبروی انگشت شست باشد اول باید پستان را کمی به طرف قفسه سینه بود و سپس به طرف جلو آورد تا ضمن فشردن هاله که همراه با حرکات غلتکی انگشتان در این ناحیه است شیر به آسانی خارج شود.

با قرار دادن انگشتان در جهات مختلف هاله، مجاری دیگر شیر هم تخلیه می‌شوند. هنگام دوشیدن شیر با دست، باید برای جمع‌آوری شیر از لیوان یا ظرف‌هایی که دهانه گشاد دارند و قبلا جوشانده شده باشند استفاده نمود. گاهی لازم است ظرف تمیز دیگری هم زیر پستان دیگر قرار داد تا قطره‌های شیری که همزمان با دوشیدن شیر از پستان دیگر ترشح می‌شود جمع‌آوری گردد.

برای نگهداری شیر دوشیده شده از چه نوع ظرفی استفاده کنم؟

قبل از دوشیدن یا دست زدن به سینه، دستان خود را با آب و صابون بشویید. سپس شیر دوشیده شده را در یک ظرف شیشه‌ای تمیز و درپوش‌دار یا ظرف پلاستیکی سفت که فاقد ماده شیمیایی بیسفنول باشد، نگهداری کنید یا اینکه می‌توانید از کیسه‌های پلاستیکی مخصوصی که برای نگهداری شیر مادر طراحی شده‌اند، استفاده کنید.

یادتان باشد هیچ وقت شیر مادر را در بطری‌های یک‌بار مصرف یا کیسه فریزر نگهداری نکنید.

شیردوش مکانیکی دستی

مادر با کشیدن پیستون مربوطه و یا فشردن دسته پمپ ماشه‌ای، عمل دوشیدن شیر را انجام می‌دهد این روش بسیار ساده و تمیز کردن وسایل آن نیز آسان است. دستگاه هم نسبتاً ارزان و قابل حمل است.

 

شیردوش‌های برقی

این شیردوش‌ها به صورت تک قیفی یا دو قیفی (جهت دوشیدن همزمان دو پستان مادر) ساخته شده‌اند و با برق یا باطری کار می‌کنند. گرچه بهترین وسیله برای تخلیه پستان، همان مکیدن شیرخوار است ولی این پمپ‌ها به ویژه بعضی پمپ‌های پیشرفته با تقلیدی از دهان شیرخوار و نحوه مکیدن او طراحی شده‌اند.

قدرت مکش آنها متغیر بوده و پمپ‌های دو قیفی می‌توانند مقدار بیشتری شیر را در زمان بسیار کمتری از پستان‌های مادر بدوشند. این شیردوش‌ها در منزل و یا محل کار مادران شاغل، قابل استفاده هستند. لازم به ذکر است بیشترین اکسی توسین از طریق مکیدن شیرخوار، در خون مادر تولید می‌شود و ترشح پرولاکتین با پمپ‌های دوقیفی بیشتر از پمپ‌های تک‌قیفی است.

بهترین راه برای نگهداری شیر دوشیده شده مادر چیست؟

با استفاده از برچسب های ضد آب و جوهر، روی هر ظرف تاریخ دوشیده شدن شیر مادر را بچسبانید. اگر فرزند خود را به مهد کودک می‌سپارید، نام کودک را هم به برچسب اضافه کنید.

ظروف شیر دوشیده شده را در قسمت پشتی یخچال یا فریزر قرار دهید، جایی که سردترین دما را دارد. اگر به یخچال یا فریزر دسترسی ندارید، شیر را به طور موقت در یک کلمن عایق همراه با کیسه یخ نگهداری کنید.

هر ظرف را با یک وعده شیر کودک پر کنید. می توانید با میزان ۶۰ تا ۱۲۰ میلی لیتر شروع کنید و سپس در صورت نیاز مقدار آن را کم یا زیاد کنید. همچنین برای موقعیت‌های غیرمنتظره وعده‌های کوچک‌تر مثلا ۳۰ تا ۶۰ میلی‌لیتر را نیز در نظر بگیرید.حجم شیر مادر با یخ زدن زیاد می شود، بنابراین ظروف را تا لبه پر نکنید.

آیا می‌توانم شیر تازه دوشیده شده را به شیری که از قبل نگهداری کرده‌ام، اضافه کنم؟

بله، می توانید شیر تازه دوشیده شده را به شیر یخچالی یا یخ زده اضافه کنید. برای این کار شیر تازه دوشیده شده را در یخچال یا با کیسه های یخ کاملاً خنک کنید و بعد به شیر یخ زده یا شیر سرد در یخچال اضافه کنید. شیر مادر گرم را به شیر منجمد اضافه نکنید زیرا باعث باز شدن یخ شیر منجمد می شود.

شیر دوشیده شده مادر چقدر ماندگاری دارد؟

مدت زمانی که بتوانید شیر دوشیده شده را با خیال راحت نگه دارید به روش نگهداری آن بستگی دارد. این دستورالعمل های کلی برای نوزادان سالم را در نظر بگیرید:

دمای اتاق: شیر تازه دوشیده شده مادر را می توان تا شش ساعت در دمای اتاق نگه داشت ولی بهترین زمان مصرف آن تا ۴ ساعت بعد از دوشیده شدن است، به خصوص اگر اتاق گرم باشد.
ظرف عایق: شیر تازه دوشیده شده را می توان تا یک روز در یک خنک کننده عایق و یک کلمن حاوی کیسه یخ نگهداری کرد.
یخچال: شیر تازه دوشیده شده مادر را می توان تا چهار روز در قسمت عقبی یخچال و در شرایط تمیز نگهداری کرد ولی بهتر است زیر سه روز شیر استفاده یا فریز شود.
فریزر: شیر تازه دوشیده شده مادر را می توان تا ۱۲ ماه در قسمت پشتی فریزر عمیق نگهداری کرد، اما بهترین زمان استفاده  از شیر منجمد شش ماه است.

اما نکته مهم این است: تحقیقات نشان می دهد که هر چه مدت زمان بیشتری شیر مادر را نگهداری کنید - چه در یخچال و چه در فریزر – ویتامین سی شیر بیشتر از بین می رود؛ همچنین به این نکته مهم توجه داشته باشید که ساختار شیر شما با توجه به نیازهای کودک در هر سن تغییر میکند، شیری که در روزهای اول تولد دوشیده میشود نیازهای چند ماه بعد از تولد کودک را پاسخ نمی دهد و همچنین دستورالعمل های نگهداری ممکن است برای نوزادان نارس، بیمار یا بستری در بیمارستان متفاوت باشد.


ظروف مورد استفاده و روش نگهداری و ذخیره کردن شیر دوشیده شده مادر

ظروف شیشه‌ای بهترین انتخاب برای جمع‌آوری و ذخیره کردن شیر هستند. چون مواد حفاظتی، پروتئین‌های شیر و مواد ایمنی بخش را به خود جذب نمی‌کنند، خراش برنمی‌دارند و به سادگی تمیز شده و سبب حفاظت شیر از آلودگی می‌شوند.

ظروف پلاستیکی با جنس مخصوص و سخت (پلی پروپیلن) انتخاب دوم هستند. کیسه‌های مخصوص جمع‌آوری شیر که از جنس پلاستیک نرم (پلی اتیلن) هستند به دلیل احتمال سوراخ شدن و آلودگی همچنین چسبیدن مواد حفاظتی شیر به جدار آن ضمن این‌که برای کودکان نارس مناسب نیستند فقط برای مدت کوتاه 24 تا 48 ساعت (کمتر از 72 ساعت) در یخچال (نه فریزر) قابل نگهداری و استفاده هستند.

در صورتی که مادر بخواهد شیر دوشیده شده جدید را به شیر قبلی داخل یخچال اضافه نماید باید اول ظرف محتوی شیر تازه را یک ساعت در یخچال بگذارد تا خنک شود سپس به نمونه قبلی اضافه کند.

در این صورت تاریخ مصرف از همان زمان اولین نمونه شیر در یخچال خواهد بود. حجم ظرفی که برای فریز کردن شیر به کار می‌رود باید 60 تا 120 میلی‌لیتر باشد و فقط تا سه چهارم آن از شیر پر شود تا جای یخ زدن هم داشته باشد. لازم است تاریخ دوشیدن شیر بر روی ظرف ثبت شود تا اول شیرهایی که زودتر دوشیده شده‌اند مورد استفاده قرار گیرند. به مادرانی که شیر دوشیده شده خود را به مهد کودک‌ها می‌سپارند توصیه می‌شود که روی ظرف شیر، نام کودک را هم علاوه بر تاریخ دوشیدن شیر، ثبت نمایند.


مدت نگهداری

مدت نگهداری شیر مادر در هوای اتاق (برحسب درجه حرارت محیط) یخچال و یا فریزر و این‌که آیا مورد استفاده شیرخوار سالم یا بیمار و یا نارس قرار می‌گیرد متفاوت است. مدت نگهداری شیر دوشیده شده مادر در دمای اتاق به شرطی که دور از آفتاب، گرمای چراغ، شوفاژ، دستگاه فتوتراپی و یا بالای انکوباتور نوزاد (در بخش نوزادان) باشد، برای شیرخوار نارس حداکثر 4 ساعت و برای شیرخوار سالم حداکثر 8 ساعت است. اگر امکان استفاده از شیری که تازه دوشیده شده در ظرف مدت مذکور فراهم نباشد باید آن را داخل یخچال یا فریزر (با ذکر تاریخ دوشیدن شیر) قرار داد. شیر دوشیده شده در جایخی یخچال معمولی، تا دو هفته و در فریزرهای معمولی (18-درجه) 3 تا 6 ماه قابل نگهداری است.

بسیاری از متخصصان توصیه می کنند شیر از انجماد درآمده را در عرض ۲۴ ساعت یا کمتر مصرف کنید و بعد باقی مانده آن را دور بریزید.


زمان مناسب نگهداری شیر دوشیده شده مادر

مدت زمان نگهداری شیر دوشیده شده مادر

شیر ذوب شده در یخچال را می‌توان در هوای اتاق (15 - 25 درجه سانتیگراد) به مدت 4 ساعت نگهداری کرد یعنی اگر کودک بار اول همه شیر را نخورد تا 4 ساعت بعد هم می‌تواند به دفعات مکرر از این شیر استفاده کرد.

 

روش ذوب کردن شیر فریز شده

ابتدا قدیمی ترین شیر را مصرف کنید. ظرف یخ زده را یک شب قبل از استفاده در یخچال قرار دهید و یا آن را به آرامی با قرار دادن در زیر آب گرم یا در یک کاسه آب گرم، گرم کنید.

بطری یخ زده را در مایکروویو یا روی اجاق گاز گرم نکنید چون برخی از قسمت های شیر ممکن است خیلی گرم و برخی دیگر سرد بمانند. همچنین، برخی تحقیقات نشان می دهد که حرارت دادن سریع می تواند بر آنتی بادی های شیر تأثیر بگذارد.

 اگر عجله در کار است اول ظرف محتوی شیر فریز شده را زیر آب سرد و به تدریج زیر آب گرم (آب با دمای 37 درجه) بگیرند و به آرامی بچرخانند تا کم کم یخ آن باز شود. هرگز نباید برای ذوب کردن شیر فریز شده از حرارت مستقیم اجاق یا فر یا مایکروویو استفاده نمود زیرا این کار باعث می‌شود که ویتامین‌های شیر به سرعت تخریب شده مواد حفاظتی و پروتئین‌های آن نیز کاهش و یا تغییر یابد. ضمناً نباید شیر ذوب شده را دوباره فریز کرد.

آیا شیر مادر ذوب شده بو یا ظاهر متفاوتی با شیر تازه مادر دارد؟

رنگ شیر مادر بسته به رژیم غذایی او ممکن است کمی متفاوت باشد و یا ممکن است به نظر برسد که شیر مادر ذوب شده دارای بو یا قوام متفاوتی نسبت به شیر تازه دوشیده شده باشد ولی حتی در این حالت هم هنوز مفید و قابل استفاده است. اگر کودک شیر منجمد شده را دوست ندارد، کوتاه کردن زمان نگهداری ممکن است در این مورد کمک کننده باشد.

برچسب‌ها

نظر شما

شما در حال پاسخ به نظر «» هستید.
4 + 14 =

نظرات

  • sheyda ۱۵:۳۸ - ۱۳۹۴/۰۱/۳۰
    24 5
    خیلی مطالب آموزنده ای بود.ممنون خسته نباشید
  • زهرا ۱۶:۰۱ - ۱۳۹۴/۰۷/۲۱
    46 10
    نشانهای شیر دوشیده شده ای که دیگر نباید مورد اتاده قرار گیر را ننود ول خیلی مطالب جالب بود مچکرم
  • Farzaneh ۰۱:۵۲ - ۱۳۹۴/۱۲/۰۸
    23 4
    بسیار کامل و روان توضیح داده شده بود ممنون از مطلب مفیدتون
  • Ghazal ۱۷:۵۵ - ۱۳۹۶/۰۹/۱۲
    10 4
    بسيار مطالب مفيد و كامل و روان بود ممنون
  • شاهین ۰۰:۵۶ - ۱۳۹۸/۰۶/۱۰
    0 0
    باسلام.درمورد علائم شیر دوشیده شده ی غیرقابل مصرف هم لطفا توضبح بدین.سپاس