به گزارش سلامت نیوز به نقل از اطلاعات، همزمان با افزایش توجهات به پیامدهای روانی ناشی از جنگ، بحرانهای اجتماعی و فشارهای اقتصادی، سازمان بهزیستی از اجرای «طرح ملی سنجش سلامت روان» از اول تا ۳۱ خرداد ۱۴۰۵ در سراسر کشور خبر داده است.
رئیس سازمان بهزیستی در این باره گفته است: در این طرح برای تمامی افراد بالای ۱۸ سال کشور، پیامکی حاوی لینک دو پرسشنامه استاندارد بینالمللی ارسال میشود تا افراد نیازمند خدمات تخصصی به دستگاههای مسئول، ارجاع و بهصورت رایگان درمان شوند.
این طرح که قرار است از طریق یک سامانه الکترونیکی و غربالگری آنلاین اجرا شود، با همکاری معاونت سلامت اجتماعی و دفتر مشاوره و امور روانشناختی بهزیستی آغاز شده و تلاش دارد با استفاده از ابزارهای علمی و ارزیابیهای مرحلهای، وضعیت سلامت روان مردم را در شرایط بحرانی بررسی کند. مسئولان این طرح معتقدند جامعه در ماههای اخیر با فشارهای روحی و روانی مواجه بوده و بسیاری از افراد، چه به صورت مستقیم و چه غیرمستقیم، در معرض آسیبهای روانی قرار گرفتهاند.
براساس توضیحات ارائهشده از سوی مسئولان بهزیستی، بسیاری از افرادی که در جریان حوادث تلخ و تنشزا قرار داشتهاند، ممکن است دچار علائم اضطراب، استرس یا آسیبهای روانی شده باشند؛ چه افرادی که خود مستقیما در معرض حادثه بودهاند و چه کسانی که صحنههای ناگوار را دیده یا اخبار و روایتهای آن را شنیدهاند.
به گفته آنان، مشاهده خشونت، از دست دادن عزیزان، تجربه ناامنی و حتی شنیدن مداوم اخبار بحران میتواند سطح اضطراب افراد را افزایش دهد و زمینه بروز اختلالات روانی را فراهم کند.
تشخیص بهموقع این آسیبها اهمیت زیادی دارد، زیرا اگر علائم روانی در مراحل اولیه شناسایی شود، امکان مداخله سریع و جلوگیری از مزمن شدن اختلالات فراهم خواهد شد. به همین دلیل، طراحی این برنامه بر پایه غربالگری سریع و ارجاع هدفمند افراد به خدمات تخصصی انجام شده است.
هدف اصلی طرح
طبق جزئیات منتشرشده، هدف اصلی این طرح، شناسایی سریع، طبقهبندی سطح خطر و ارائه مداخلات زودهنگام برای پیامدهای ناشی از بحران عنوان شده است. شناسایی افراد دارای علائم استرس حاد، غربالگری تخصصی سلامت روان، ارائه خدمات روانشناختی کوتاهمدت و ارجاع افراد پرخطر به مراکز تخصصی از جمله اهداف دیگر این برنامه است. همچنین مسئولان امیدوارند اجرای این طرح بتواند از بروز اختلالات مزمن پس از سانحه در سالهای آینده جلوگیری کند.
ساختار اجرایی طرح ملی سنجش سلامت روان بر پایه یک مدل «تریاژ سهمرحلهای» طراحی شده است. در مرحله نخست، افراد از طریق سامانه الکترونیکی وارد فرآیند غربالگری میشوند و به یک پرسشنامه ۹ سؤالی پاسخ میدهند. این پرسشنامه برای شناسایی اولیه نشانههای دیسترس روانی و اضطراب طراحی شده و پاسخهای کاربران به صورت سیستمی تحلیل میشود.
پس از تحلیل پاسخها، افراد در سه سطح «کمخطر»، «متوسط» و «پرخطر» دستهبندی میشوند. اگر نتیجه ارزیابی فرد در محدوده طبیعی باشد، این موضوع به او اطلاع داده میشود و توصیههای عمومی و آموزشی در اختیارش قرار میگیرد اما افرادی که در سطح متوسط یا پرخطر قرار بگیرند، وارد مرحله دوم ارزیابی خواهند شد.
بررسی وضعیت روانی
در مرحله دوم، کاربران باید به سؤالات تخصصیتری پاسخ دهند تا وضعیت روانی آنان با دقت بیشتری بررسی شود. در این مرحله، شدت علائم روانی، احتمال ابتلا به اختلال استرس پس از سانحه و میزان نیاز فرد به مداخلات تخصصی مورد ارزیابی قرار میگیرد. کارشناسان حوزه سلامت روان با استفاده از ابزارهای تخصصی تلاش میکنند مشخص کنند هر فرد به چه سطحی از خدمات درمانی یا حمایتی نیاز دارد.
افرادی که پس از این مرحله، مشکل حاد روانی نداشته باشند به بستههای آموزشی و محتوای خودیاری دسترسی پیدا میکنند. این محتواها شامل آموزشهای روانشناختی، روشهای مدیریت اضطراب، آموزش تنظیم هیجان، افزایش تابآوری و توصیههای کاربردی برای کاهش فشارهای روانی است. هدف از این بخش، کمک به افرادی است که علائم خفیف یا متوسط دارند تا بتوانند وضعیت روانی خود را بدون نیاز به درمان تخصصی مدیریت کنند.
اما اگر فرد در مرحله دوم همچنان در گروه پرخطر قرار بگیرد، وارد سطح سوم مداخله خواهد شد. در این مرحله مشخص میشود که فرد دچار آسیب روانی شده و نیاز به خدمات تخصصی مشاوره یا درمان دارد.
مسئولان بهزیستی میگویند افراد میتوانند به مراکز مشاوره موردنظر خود مراجعه و روند درمان را آغاز کنند. همچنین سازمان بهزیستی، مجموعهای از مراکز تخصصی و خدمات حمایتی را برای ارجاع این افراد در نظر گرفته است.
ارجاع و پیگیری
مرحله سوم این طرح به ارجاع و پیگیری اختصاص دارد. افراد پرخطر فورا به مراکز تخصصی مشاوره، رواندرمانی و روانپزشکی معرفی میشوند و تحت درمان قرار میگیرند. وضعیت روانی آنها در بازههای زمانی ۷، ۱۴ و ۳۰ روزه دوباره ارزیابی میشود تا در صورت تشدید علائم، امکان مداخله فوری فراهم شود. مسئولان این طرح معتقدند چنین پیگیریهایی میتواند از مزمن شدن اختلالات روانی جلوگیری کند.
اجرای این طرح با یک برنامه گسترده اطلاعرسانی عمومی همراه خواهد بود. طبق اعلام معاونت سلامت اجتماعی، معرفی طرح از طریق رسانههای رسمی، شبکههای اجتماعی، پیامرسانها، درگاههای سازمانی و حتی ارسال پیامک انجام میشود تا مردم بتوانند به راحتی وارد سامانه شوند و ارزیابی سلامت روان خود را انجام دهند. به گفته مسئولان، محتوای پیامهای اطلاعرسانی با ادبیاتی ساده، حمایتی و غیرتشخیصی طراحی شده تا مردم بدون احساس نگرانی یا برچسبخوردگی بتوانند از خدمات طرح استفاده کنند. همچنین تأکید شده که در مرحله ثبتنام، تنها اطلاعات حداقلی از کاربران دریافت خواهد شد و ثبت شماره تماس نیز تنها با رضایت آگاهانه افراد انجام میشود.
همزمان اجرای این طرح، برخی کارشناسان علوم اجتماعی و روانشناسی نیز بر ضرورت توجه جدی به سلامت روان جامعه تأکید میکنند.
نهادی برای افراد آسیبدیده
دکتر امانالله قراییمقدم، جامعهشناس، میگوید: جامعه امروز از نظر روحی و روانی در شرایط متعادلی قرار ندارد و فشارهای مختلف اجتماعی، اقتصادی و سیاسی باعث افزایش آسیبهای روانی شده است.
او اعتقاد دارد: مشکلات اقتصادی، نگرانیهای اجتماعی، افزایش تنشهای خانوادگی، مسأله ازدواج و طلاق و فشارهای ناشی از نااطمینانی اجتماعی، همگی روی وضعیت روانی مردم اثر گذاشتهاند و در چنین شرایطی، وجود نهادی برای شناسایی و هدایت افراد آسیبدیده ضروری است.
قراییمقدم میگوید: جامعه امروز بیش از
هر زمان دیگری به خدمات سلامت روان نیاز دارد. بسیاری از افراد دچار مشکلات روحی هستند اما نمیدانند باید به کجا مراجعه کنند. اگر چنین طرحی بتواند افراد را شناسایی و به مسیر درمان هدایت کند، اقدام مثبتی خواهد بود. او البته تأکید میکند که اجرای چنین برنامهای، نیازمند متخصصان آموزشدیده، بودجه کافی و نگاه علمی است و صرفا با اجرای یک پرسشنامه نمیتوان تمام مشکلات حوزه سلامت روان را حل کرد.
روان سالم را چطور تشخیص دهیم؟
در همین زمینه، مینو امینزاده، روانشناس میگوید: سلامت روان تنها به معنای نداشتن بیماری روانی نیست، بلکه به توانایی فرد در مدیریت زندگی، روابط اجتماعی، مسئولیتهای خانوادگی و حفظ احساس رضایت از زندگی مربوط میشود. او میگوید: بسیاری از مردم در ظاهر عادی به نظر میرسند اما در واقع دچار اضطراب، افسردگی یا فرسودگی روانی هستند. بحرانهای اقتصادی و اجتماعی باعث شده سلامت روان تعداد زیادی از افراد تحتتأثیر قرار بگیرد.
به گفته این روانشناس، فشارهای مالی، بیکاری، ناامیدی نسبت به آینده و احساس ناتوانی در تأمین زندگی میتواند افراد را به سمت افسردگی، پرخاشگری یا حتی افکار خودکشی سوق دهد. او در بخشی از صحبتهایش به تجربه یکی از مراجعان خود اشاره میکند که به دلیل مشکلات اقتصادی و ناامیدی شدید، تصمیم به خودکشی خانوادگی گرفته بود.
امینزاده میافزاید: اجرای طرح ملی سنجش سلامت روان میتواند یک اقدام اولیه مفید باشد، اما این برنامه باید بر پایه پژوهشهای دقیق علمی و ابزارهای استاندارد طراحی شود. اگر قرار است یک طرح ملی اجرا شود، پرسشنامهها و ابزارهای آن باید بهصورت علمی استانداردسازی شده باشند تا بتوانند واقعا وضعیت سلامت روان مردم را ارزیابی کنند.
او تأکید میکند: بحرانهای روانی تنها به بزرگسالان محدود نمیشود و کودکان نیز تحتتأثیر شرایط اجتماعی و تنشهای ناشی از آن قرار میگیرند.
گامی مهم در سلامت جامعه
کارشناسان معتقدند اجرای چنین طرحی میتواند گامی مهم در مدیریت پیامدهای روانی بحرانها باشد. در بسیاری از کشورها، پس از جنگ یا حوادث گسترده، برنامههای ملی سلامت روان بهعنوان بخشی از مدیریت بحران اجرا میشود تا از گسترش آسیبهای روانی جلوگیری شود.
با آغاز اجرای طرح ملی سنجش سلامت روان، انتظار میرود بخش قابلتوجهی از افرادی که در معرض آسیبهای روانی ناشی از بحران قرار دارند، شناسایی شوند و خدمات تخصصی موردنیاز را دریافت کنند. مسئولان این طرح تأکید کردهاند که سلامت روان جامعه، بخشی جداییناپذیر از سلامت اجتماعی و امنیت عمومی کشور است و بیتوجهی به آن میتواند پیامدهای گستردهای در آینده به همراه داشته باشد.
نظر شما