به گزارش سلامت نیوز به نقل از The Lancet: Healthy Longevity، زوال عقل معمولاً با سالمندی مرتبط دانسته میشود، اما این بیماری ناگهان در سالهای پایانی عمر ظاهر نمیشود. شواهد علمی نشان میدهد برخی از عوامل خطر آن حتی پیش از تولد آغاز میشوند و برخی دیگر در طول کودکی و اوایل بزرگسالی شکل میگیرند.
به گفته پژوهشگران، همین دورههای ابتدایی زندگی میتواند بهترین زمان برای مداخله و پیشگیری باشد.
مطالعات پیشین عوامل خطر قابلتغییر متعددی را برای زوال عقل شناسایی کردهاند، اما تغییر این عوامل پس از شروع تخریب عصبی چندان مؤثر نیست. به همین دلیل، توجه دانشمندان به مراحل اولیه زندگی جلب شده است.
در یک مطالعه در سال ۲۰۲۳ که در سوئد و جمهوری چک انجام شد، برخی عوامل مرتبط با تولد شناسایی شدند که با افزایش جزئی خطر زوال عقل در آینده ارتباط دارند. برخی از این عوامل، مانند دوقلو بودن، خارج از کنترل هستند؛ اما مواردی مانند فاصله کم بین تولد فرزندان یا بارداری در سن بالای ۳۵ سال میتواند در تصمیمگیری والدین نقش داشته باشد.
مطالعه دیگری در سال ۲۰۲۴ بر بزرگسالان جوان ۱۸ تا ۳۹ سال تمرکز داشت. در این پژوهش، گروهی از متخصصان از ۱۵ کشور به رهبری مؤسسه جهانی سلامت مغز (GBHI) تلاش کردند برنامهای مادامالعمر برای بهبود سلامت مغز ارائه دهند.
فرانچسکا فارینا، عصبشناس این مؤسسه، میگوید: «دوران جوانی یک فرصت حیاتی برای مداخله است که میتواند خطر زوال عقل در آینده را بهطور چشمگیری کاهش دهد.»
در این مطالعات، عوامل خطر مختلفی شناسایی شدند. برخی به سبک زندگی مربوط میشوند، مانند مصرف زیاد الکل، سیگار کشیدن، کمتحرکی و انزوای اجتماعی. برخی دیگر عوامل محیطی هستند، مانند آلودگی هوا، آسیبهای مغزی، مشکلات شنوایی یا بینایی و سطح پایین تحصیلات. همچنین مشکلاتی مانند چاقی، دیابت، فشار خون بالا، کلسترول بد (LDL) و افسردگی نیز در این دسته قرار میگیرند.
در مجموع، پژوهشگران تأکید میکنند بسیاری از این عوامل قابل پیشگیری هستند و میتوان با اصلاح آنها خطر ابتلا به زوال عقل را کاهش داد؛ خطری که ممکن است بسیار زودتر از آنچه تصور میکنیم آغاز شود.
به گفته این تیم تحقیقاتی، شواهد رو به رشدی وجود دارد که نشان میدهد قرار گرفتن در معرض عوامل خطر در دهه اول زندگی یا حتی در دوران جنینی میتواند تأثیرات مادامالعمر بر خطر زوال عقل داشته باشد.
در مطالعات طولانیمدت نیز مشخص شده است که یکی از مهمترین عوامل تعیینکننده توانایی شناختی در ۷۰ سالگی، سطح توانایی شناختی در ۱۱ سالگی است. به عبارت دیگر، بسیاری از افراد مسن که عملکرد شناختی ضعیفی دارند، از کودکی چنین وضعیتی داشتهاند و این تفاوت صرفاً ناشی از افت سریع در سنین بالا نیست.
همچنین برخی آسیبهای مغزی که در اسکنهای افراد سالمند دیده میشود، ممکن است به تجربهها یا شرایط دوران کودکی و جوانی مرتبط باشد، نه فقط سبک زندگی فعلی.
بر این اساس، پژوهشگران پیشنهاد میکنند که پیشگیری از زوال عقل باید بهعنوان هدفی مادامالعمر در نظر گرفته شود، نه فقط موضوعی مربوط به سالمندی.
آنها برای کاهش این خطر، راهکارهایی در سه سطح ارائه میدهند:
- در سطح فردی، افزایش آگاهی عمومی درباره سلامت مغز و آموزش در مدارس اهمیت دارد.
- در سطح اجتماعی، مشارکت جوانان در سیاستگذاری و ایجاد شوراهای مشورتی توصیه میشود.
- و در سطح ملی، تدوین و اجرای سیاستهای جامع برای ارتقای سلامت مغز ضروری است.
در نهایت، پژوهشگران تأکید میکنند که برخی عوامل نوظهور مانند مصرف غذاهای فوقفرآوریشده، استفاده از مواد مخدر، زمان زیاد استفاده از صفحهنمایش، استرس و قرار گرفتن در معرض میکروپلاستیکها نیز نیازمند بررسیهای بیشتر هستند.
این یافتهها نشان میدهد که سلامت مغز، نتیجه انتخابها و شرایطی است که از ابتدای زندگی شکل میگیرد و نیازمند توجهی مداوم در تمام طول عمر است.
نظر شما